دانلود روش تجزیه و ترکیب به شیوه ی کاملا نوین و آسان و کاربردی


 

 

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

 

روش ترکیب ، ترجمه ، عبارتخوانی

 

به همراه خلاصه ای از صرف

 

سطح مقدماتی

                                                               

                                                               دی ماه 1392

 

 

 

یادگیری ترکیب در 10 دقیقه

تسلط مقدماتی بر ترکیب در دو هفته

یادگیری صرف کاربردی در یک ساعت

مخاطب این جزوه طلبه ای است که صرف و نحو را درس گرفته است اما نمیتواند از آن به صورت کاربردی استفاده کند

 

فهرست

چکیده :. 5

مقدمه:. 6

روش استفاده از این جزوه :. 7

مخاطب این جزوه :. 7

تسلط مقدماتی بر ترکیب در دو هفته :. 7

یادگیری ترکیب در 10 دقیقه :. 8

بخش اول :روش ترکیب.. 11

مقدمه : 10 نکته مهم برای ترکیب... 11

توضیح مراحل ترکیب و راه شناخت آنها :. 13

مرحله اول: نوشتن.. 13

مرحله دوم: ترجمه. 13

مرحله سوم: تعیین جمله ها 13

مرحله چهارم: تعیین نوع جمله. 14

مرحله پنجم: ترکیب اجزای جمله. 15

مقدمه : 15

1- راه شناخت فعل  (به بخش سوم مراجعه کنید). 15

2- راه شناخت فاعل. 15

3- راه شناخت مفعول. 16

4- راه شناخت مبتدا 16

5- راه شناخت خبر. 17

6- راه شناخت اسم و خبر :. 18

7- راه شناخت جمله شرطیه. 18

8- راه شناخت متعلق جار و مجرور. 19

9- راه شناخت صفت.. 20

10- راه شناخت حال:. 20

11- راه شناخت مضاف و مضاف الیه. 21

12- راه شناخت مستثنى:. 21

13- راه شناخت محکی.. 22

14- راه شناخت جمله صله. 22

15- راه شناخت معطوف... 23

16- راه شناخت اسم بعد از "اسم اشاره".. 23

بخش دوم : روش ترجمه ،عبارت خوانی ، تجزیه. 24

روش ترجمه :. 24

روش عبارت خوانی.. 25

تجزیه:. 26

جدول مرفوعات و منصوبات و مجرورات.. 26

بخش سوم :خلاصه صرف در 4 برگه. 27

یادگیری صرف کاربردی در یک ساعت... 27

راه شناخت افعال : 27

فعل ماضی معلوم صحیح و سالم ثلاثی مجرد و مزید. 29

فعل مضارع معلوم صحیح و سالم مجرد و مزید. 30

فعل امر معلوم صحیح و سالم مجرد و مزید. 31

فعل ماضی مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید. 32

فعل مضارع مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید. 33

فعل امر مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید. 34

منابع :. 34

 


 

 

چکیده :

هدف از خواندن " نحو " این است که طلبه بتواند متون عربی را ترکیب کند و معنی آنرا بفهمد و آنرا به درستی بخواند اما در کتب موجود فعلی کمتر به این امر مهم توجه شده است و برای برخی طلاب امری دشوار و سخت شده است ما در این جزوه نکاتی را پیرامون 1- روش ترکیب 2- روش ترجمه 3- روش عبارتخوانی 4- روش تجزیه  بیان کردیم و کل این جزوه را در سه بخش مرتب کردیم در بخش اول درباره "روش ترکیب " بحث کردیم و در بخش دوم درباره "روش ترجمه ، روش عبارتخوانی و  روش تجزیه "  بحث کردیم  و در بخش سوم خلاصه ای از صرف بیان کردیم و بخش اول را بسیار مفصل مطرح کردیم و این بخش شامل موارد زیر است

 

مرا حل ترکیب ابتدایی

 

 

1-     نوشتن  متن

 

 

3-     جمله ، جمله کردن عبارت

 

 

 

 

2-     ترجمه (معنا کردن)

 

 

5-     ترکیب اجزای هر جمله

 

4-     تعیین نوع جمله

این پنج مرحله بسیار مهم هستند و  طلبه باید به ترتیب آنها را رعایت کند

این جزوه بیش از 30 بار تدریس شده است و در هر دوره ای با کمک طلاب عزیز ، کاملتر شده است تا در نهایت به این شکل درامده است

 

 

 

مقدمه:

  یکی از نکات خیلی خیلی مهم  در درسها و در همه کارها که متاسفانه در حوزه و دانشگاه, عموما از ان غفلت میشود  فایده ان علم است  مثلا خواندن صرف به چه درد میخورد ؟ چه فایده ای دارد؟  خواندن نحو به چه درد میخورد ؟ چه فایده ای دارد؟ و همینطور نمیداند درسهای بالاتر  به چه دردی میخورند  منطق ، مختصر ، لمعه ، و اصول ، به چه دردی میخورد و چه چیزی را باید یاد بگیرد ؟

  طلبه نمیداند چه باید یاد بگیرد لذا سردرگم وگیج است  و با اینکه زحمت زیادی میکشد اما پیشرفت نمیکند  و مانند کسی میشود که به ترمینال میرود و نمیداند باید  سوار کدام اتوبوس  شود و همینطوری بدون اینکه بداند مقصدش کجاست سوار یک اتوبوس میشود و بعد مدتی پیاده میشود و گیج تر از اول میشود و گاهی حتی استاد نیز نمیداند که چه مطالبی را باید به شاگردانش یاد دهد بر روی چه مطالبی تاکید کند  و از چه مباحثی امتحان بگیرد و متاسفانه گاهی مسولان نیز همینطور هستند 

وقتی فایده  مشخص شد  , طلبه میفهمد که چه چیزی را باید یاد بگیرد  مثلا فایده صرف این است که  بتوانیم افعال و اسم فاعل و مفعول را تشخیص دهیم و  وزن انها و حروف اصلی , باب , مصدر , معلوم یا مجهول بودن , مجرد یا مزید بودن را بفهمیم

فایده  نحو این است که  بتوانیم جملات عربی را :

1- ترکیب کنیم 2- ترجمه کنیم  3- عبارت خوانی  4- فهم خود کتاب  5- قدرت حل تمرین ها

اما متأسفانه برخی طلبه ها در این نکات مهم , ضعیف هستند  و تلاش خود را در نکات بیهوده هدر میدهند   و ضعف آنها در این پنج مورد  باعثِ ضعفِ بسیار بسیار زیاد  در درسهاى بعدى میشود و هرچه جلوتر میروند وضع بدتر میشود و مثل شخصی میشود که در  وسط بیابانی جا مانده است نه راه پیش دارد و نه راه پس

این جزوه سعی دارد این کمبود را با بیان نکات کاربردی و عملی جبران کند

اگر کسی در  "صرف و ترکیب و ترجمه و عبارت خوانی " قوی باشد و همت و تلاش داشته باشد میتواند راه 40 ساله تحصیل را  10 ساله طی میکند

روش استفاده از این جزوه :

1-    ابتدا چند بار کل جزوه با دقت خوانده شود

2-    از ابتدای بخش اول (مراحل ترکیب) ، قدم به قدم همراه با جزوه ، ترکیب را شروع کند

3-  در ترکیب باید  پله پله حرکت کرد  , کم کم , از آسان به سخت  بحث را مطرح کرد و ما سعی کردیم در هر قسمتی ابتدا نکات آسان تر را بیاوریم  

ابتدا باید نکات کلی و راحت تر , جمله های اسان تر   مثلا مبتدا و خبر , فعل و فاعل  را بیان کرد و بعد کم کم که طلبه پیشرفت کرد آنرا کم کم سخت تر کنیم مثلاعطف بیان بدل , حال , مستثنى,  عطف ها , مرجع ضمیرها و .... اگر از ابتدا تمام نکات ترکیبی گفته شود طلبه گیج میشود مثل  این است که کسی است که ماشین  سواری بلد نیست را  خلبان هواپیما کنید   در آموزش این جزوه نیز این نکته را رعایت کنید در ابتدای کار ، لازم نیست برای شناخت ترکیب هر کلمه ای تمام نکات را بررسی کرد بلکه اگر بارجوع به نکته اول ، ترکیب مشخص شد دیگر لازم نیست به نکات دیگر مراجعه کنید

مخاطب این جزوه :

مخاطب این جزوه ، طلبه[1] مبتدی است که بیشتر هدایه را خوانده است یا هر طلبه ای که با "ترکیب "  نا آشنا است و اولیات ترکیب را نمیداندکه باید زیر نظر استاد ترکیب را شروع کند و  باید بعد اتمام این جزوه به راحتی بتواند ترکیب کند البته این جزوه برای ترکیب مقدماتی است نه ترکیب پیشرفته 

تسلط مقدماتی بر ترکیب در دو هفته :

اگر 15 روز ،  روزی دو  ساعت وقت بگذارید  و با توجه به همین جزوه ،  روزی چند خط ترکیب کنید و دنبال فهممیدن باشید و فکر کنید حتما به نتیجه میرسید البته باید استاد مسلطی نیز داشته باشید

یادگیری ترکیب در 10 دقیقه :

شاید تعجب کرده باشید یا خیلی ذوق زده باشید و شاید با خود گفته باشید ممکن نیست اما باید بگویم که بعد اینکه توضیحات را بخوانید خودتان متوجه میشوید که دو نکته ای که میخواهم بگویم به شما در فهم روش ترکیب و چگونگی ترکیب بسیار کمک میکند لذا خوب به آن توجه کنید  و آن دو نکته این است که :
نکته اول : اول باید ترکیب جمله های فارسی را یادبگیرید چونکه ترکیب جمله های عربی مثل ترکیب جمله های فارسی است
در جمله های فارسی ، فعل چیست ، فاعل کیست ، مفعول به کیست ؟ و ...

اگر کسی این ها رایاد بگیرد به راحتی میتواندجمله های عربی را نیز ترکیب کند

و ما چندین مثال میزنیم به آنها دقت کنید

1-    آمد  حسین

        فعل  فاعل

"آمد" فعل است یعنی دلالت دارد بر انجام کاری میکند  

"حسین" فاعل است یعنی او  آمده  است

عربی این جمله "جاء  حسین" است و ترکیب آن  همینطور است

                           فعل   فاعل

مثالهای دیگر :  " رفت حسن "  و ...

2-    نوشت  حسین  تکالیفش را = کتب  الحسین   تکالیفه

          فعل   فاعل  مفعول به          فعل   فاعل  مفعول به

" تکالیف " مفعول به است زیرا فعل نوشتن بر روی آن واقع شده است 

3-    کشته شد   سعید

فعل مجهول   نائب فاعل

نائب فاعل همان  مفعول به است اما چون فاعل حذف شده است مفعول به ، جای آن نشسته است و در اصل ،  این جمله به این شکل بوده است     کشت  حمید   سعید را

                                                                          فعل   فاعل  مفعول به

4-     حسین   آمد

مبتدا      خبر      فعل و فاعل (ضمیر مستتر " او " )

                       خبر

حسین   نوشت   تکالیفش را

مبتدا                        مفعول به

                   فعل و فاعل (ضمیر مستتر " او " )

                       خبر

سعید    کشته شد  

مبتدا         فعل مجهول  و  نائب فاعل (ضمیر مستتر " او " )       

نکته : فرق شماره های 1 و 2 و 3  با شماره 4 چیست ؟       

                               خبر

5-    حسین   آمد    در حالیکه خیلی خسته  بود

مبتدا                                                  حال

                        فعل و فاعل (ضمیر مستتر " او " )

                               خبر

6-    حسین   آمد     به مسجد

مبتدا                     جار و مجرور

                                        فعل و فاعل (ضمیر مستتر " او " )

                           متعلق جار و مجرور

                    

ترکیب عربی این جمله ها نیز همینطور است  شما اگر معنی فاعل و مفعول و ... را بفهمید به راحتی میتوانید جملات عربی را ترکیب کنید

 

نکته دوم :  هدف از  ترکیب این است که معنی جمله های عربی را بفهمیم و هر ترکیبی که برای یک کلمه بیان میکنیم در واقع نقش آن کلمه در معنی است 

به مثال  دقت کنید    اکل(خورد) الکمثری(گلابی)موسی (موسی)

در این مثال فاعل کیست ؟ موسی یا گلابی ؟

در این مثال مفعول به کیست ؟ موسی یا گلابی ؟

چه کسی ، دیگری را خورده است ؟  و کدامیک خورده شده اند؟ 

وقتی  این جمله را ترکیب میکنیم و میگوییم موسی فاعل است یعنی موسی گلابی را خورده است

اگر بگوییم گلابی فاعل است یعنی گلابی موسی را خورده است

این مثال بسیار واضح بود و شما در سایر جمله های عربی نیز باید این نکته را مد نظر داشته باشید

 

 

 

 

 

بخش اول :روش ترکیب

مقدمه : 10 نکته مهم برای ترکیب

1-    این جزوه برای "طلاب مبتدی[2]" بسیار مفید است لذا آنرا به صورت دقیق چند بار مطالعه کنید   

2-    این جزوه حاصل تلاش افراد متعدد  و تجربه چند ساله است لذا آنرا به صورت دقیق بارها مطالعه کنید

3-    در ترکیب " علم صرف"  بسیار مهم است  اگر  طلبه  "صرف"  را بلد باشد و کاربردی یاد گرفته باشد  و بتواند به راحتى افعال را تشخیص دهد و معنى آنها را بداند و فاعل آنها را تشخیص  دهد , پنجاه درصد راه را رفته است اما متأسفانه برخی  در صرف , ضعیف هستند  و فرق بین فعل و اسم را تشخیص نمیدهند  و همین باعث ضعف در دروس بعدی میشود  دروس حوزه خصوصا صرف و نحو ، مثل طبقه های یک ساختمان است که هر کدام بر روی دیگری استوار میشود و اگر طبقه ای ضعیف و خراب باشد طبقه های دیگر نیز خراب میشوند و پابرجا نمیمانند  برای صرف به بخش سوم مراجعه کنید

4-  باید زیر نظر استاد ترکیب را شروع کرد هرچند خواندن این جزوه بدون استاد نیز بسیار مفید است اما نقش استاد[3]در پیشرفت بسیار زیاد است

5-    ما قدم به قدم مراحل ترکیب را توضیح میدهیم وطلبه میتواند آنها را همراه ما  اجرا کند

6-  متنی که  میخواهید   ترکیب کنید  خیلی مهم است .  تمارین هدایه یا متن هدایه برای هدایه خوان , خوب است و متن صمدیه برای صمدیه خوان,  خوب است . قسمتهایی را که درس گرفته ترکیب کند

7-  در ترکیب دو نکته (  1- فکر کردن 2- فهم) بسیار مهم هستند  و   بدون این دو , ترکیب حتی اگر صحیح هم باشد ارزش ندارد لذا اگر برای ترکیب یک خط با فکر و  فهم , چند ساعت وقت بگذارید ارزش دارد و به مرور زمان پیشرفت میکنید و با زمان کمتری ترکیب میکنید

8-  ترکیب مثل دو چرخه سواری است همانطور که کسی که دو چرخه سواری بلد باشد در هر مکانی میتواند دو چرخه سواری کند  و اگر بلد نباشد همیشه زمین میخورد  اگر کسی ترکیب را یاد بگیرد  هر عبارتی را میتواند ترکیب کند

9-    وقتی طلبه نیمه بیشتر هدایه را درس گرفت بایدترکیب را از تمارین هدایه شروع کند (در حد هدایه )

10- متنی که میخواهید ترکیب کنید باید بدون اعراب باشد البته در چند جلسه اول اشکال ندارد که اعراب داشته باشد

 

 

 

 

 

 

 

 

توضیح مراحل ترکیب و راه شناخت آنها :

ما قدم به قدم مراحل ترکیب را توضیح میدهیم وطلبه میتواند آنها را همراه ما  اجرا کند

مرحله اول: نوشتن

برای کسی که مبتدی است ترکیب از روی کتاب  فایده ندارد حتما باید دو یا سه خطی را که میخواهد   ترکیب کند بنویسد  البته بعد از مدتی که طلبه پیشرفت کرد دیگر نیاز به نوشتن نیست باید عبارت را تمیز , مرتب , خوانا , با فاصله , با خودکار, چند رنگ ، نوشت

مرحله دوم: ترجمه

به بخش دوم جزوه ، مراجعه کنید

مرحله سوم: تعیین جمله ها

بعد اینکه عبارت را نوشتید و ترجمه کردید باید با توجه به معنی باید عبارت را جمله , جمله کرد و هر جمله را با فاصله مناسب ، جداگانه بنویسد این مرحله ، بسیار مهم است

1-     هرجمله یک معنای کامل و مفید ، دارد که یصح السکوت است

2-    " کاف تشبیه"  و  " نحو " غالبا خبر برای مبتدا محذوف وجمله ی جداگانه هستند

3-    تمام توابع، عطفهای مفردبرمفرد ،‌موصول وصله وموصوف وصفت وجارومجرور داخل دریک جمله هستند 

مثال : َ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى‏ حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یَتیماً وَ أَسیراً

4-    درعطف جمله برجمله، دوجمله جداگانه ترکیب می شوند .

5-  جمله شرطیه با ادات شرط شروع میشود مشهور ترین  ادات شرط عبارتند از  ,  ما , مَن , اِن , لو , کلما , اذا  , لما , حیثما , مهما ,  اینما

مرحله چهارم: تعیین نوع جمله  

در ترکیب باید ابتدا نقش های بزرگ را(جمله ، جمله حال ، جمله صله و...) مشخص کرد سپس نقشهای کوچک (فعل ، فاعل و...) لذا  ابتدا باید مشخص کنید که  نوع جمله  چیست جمله ها از سه حالت خارج نیستند

1-   اگر جمله  اسمیه باشد:

1-    اگر بدون حروف مشبهه بالفعل باشد باید دنبال مبتدا وخبر گشت   الله الصمد

2-    اگر با حروف مشبهه بالفعل  باشد باید دنبال اسم وخبر گشت (اسم منصوب ) انَّ اللهَ علیم خبیر

2-       اگر جمله  شرطیه  باشد :  باید دنبال جمله ی شرط و جمله جواب شرط گشت  ان عفوتَ فمن اولى منک

3-    اگر جمله  فعلیه باشد  :

1-    اگر  فعل لازم و معلوم  باشد  باید دنبال فعل و فاعل گشت   لم یلد

2-    اگر  فعل متعدی  و معلوم  باشد  باید دنبال فعل وفاعل و مفعول گشت  انزلناه

3-       اگر فعل مجهول  باشد  باید دنبال فعل و نایب فاعل گشت قُتِلَ الْإِنْسانُ ما أَکْفَرَهُ [4]

4-      اگر  افعال ناقصه  باشد باید دنبال اسم و خبر گشت  (اسم مرفوع )  إِنَّ جَهَنَّمَ کانَتْ مِرْصاداً[5]

 

 

 

مرحله پنجم: ترکیب اجزای جمله

مقدمه :

1-    هر کلمه ای یک ترکیب بیشتر ندارد

2-    مشتقات نحوی عبارتند از : اسم فاعل ، اسم مفعول، صفت مشهبه ، اسم تفضیل ، صیغه مبالغه

3-    شبه فعل عبارت است از : اسم فاعل ، اسم مفعول، صفت مشهبه ، اسم تفضیل ، صیغه مبالغه و  مصدر

4-  مضاف ,معطوف ، موصول , متبوع , ذوالحال نقش ترکیبی نیست مضاف الیه  ,معطوف علیه ، جمله صله , تابع(صفت و...) ، حال ، نقش ترکیبی است

5-  در ترکیب باید از قرائن  استفاده کرد  مثلا از علایم اعرابی(خیلی خیلی مهم) مثلا  " اباک" منصوب است نباید نقش مرفوعی به ان داد   یا مثلا از جدول مرفوعات و منصوبات و مجرورات استفاده کنید

6-    اقسام لا : نافیه ,مشبهه ,عاطفه ,نفی جنس, جوابیه

1-    راه شناخت فعل  (به بخش سوم مراجعه کنید)

2-    راه شناخت فاعل

فاعل کسی است که فعل را انجام داده است و همیشه مرفوع است

1-    درجواب "چه کسی" و "چه چیزی"  می آید

2-    کننده ی کار است و یا حالتی قائم به اوست

3-    ضمائرمتصل مرفوعی فاعل هستند ( همیشه مگر در نواسخ که اسم هستند )


   مثال:  کُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِیئاً بِما أَسْلَفْتُمْ فِی الْأَیَّامِ الْخالِیَةِ[6]

3-    راه شناخت مفعول

مفعول ، کسی است که فعل بر روی آن انجام شده است و همیشه منصوب است

  • ·        درجواب "چه کسی را" و "چه چیزی را"  می آید
  • ·        ضمائرمتصل منصوبی(که به فعل میچسبند) همیشه  مفعول هستند مگر در نواسخ

مثال : انا انزلناه فى لیلة القدر

4-    راه شناخت مبتدا

مبتدا کلمه ای است که ، خبری یا  نکته ای یا کاری ، را به او نسبت میدهیم مثل "حسین آمد"  و مرفوع است

1-    اگر فاعل ، بر فعل مقدم شود تبدیل به مبتدا میشود و فاعل ،ضمیر میشود

2-    باید ببنیم درجمله در رابطه با "چه کسی" یا "چه چیزی"  صحبت می کنیم همان مبتدا است

3-    مبتدا همیشه مفرد و اسم است  جمله و جارومجرور و فعل ، مبتدا واقع نمیشوند

4-    مبتدا همیشه معرفه یا نکره ی مسوغه دار است

5-    مبتدا همیشه همراه خبر است  هر وقت در جمله مبتدا آمد باید دنبال خبر بگردیم

6-  راه شناخت  مبتدا وخبر این است که بتوانیم به جای هر دوی آنها " این آن است" یا"این+  برای آن است یا ازآن است یا در آن است" یا  "این آن کار راانجام می دهد"  بگذاریم.

مثال :   الحمد لله رب العالمین , الحمد مبتدا است

 

 

5-     راه شناخت خبر

خبر ، کلمه یا جمله ای است که به مبتدا نسبت داده میشود و همیشه مرفوع است مثل "حسین آمد"

1-    باید ببنیم درجمله در رابطه با مبتدا "چه چیزی , چه نکته ای"  گفته شده است  همان خبر است  مثلا  الحمد لله رب العالمین , الحمد مبتدا است  و الباقى خبر است

2-    راه شناخت  مبتدا وخبر این است که بتوانیم به جای هر دوی آنها " این آن است" یا  "این آن کار راانجام می دهد"  بگذاریم.

   مثال :   الحمد لله رب العالمین , الحمد مبتدا است و الباقى خبر است

3-    نوع خبر :  خبر سه قسم است 1- مفرد  2- شبه جمله (ظرف , جارومجرور) 3- جمله (اسمیه فعلیه - شرطیه)

  • اگر خبر , جمله یا  شبه جمله باشد تمام آن خبر است و محلا مرفوع است
  • اگر خبر مفرد باشد   فقط کلمه اول خبر است ولو که درمعنی همه آن خبر است  و لفطا مرفوع است

4-    اگر مبتدا , اسم شرط باشد در خبر ان سه قول است 1- جمله شرط 2- جمله جواب شرط 3- جمله شرط و  جمله جواب شرط   

مَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا یُشْرِکْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً [7]

5-    اگر مبتدا اسمی باشد که خبر آن جمله شرطیه است در خبر آن سه قول است مثل بالا

     مثال:  الاسم ان وضع لشى بعینه فمعرفة

6-    راه شناخت اسم و خبر :

1-        هر وقت در کلام ناسخی(مثل اِنَّ و ...) آمد  مبتدا و خبر تبدیل به اسم و خبر میشود و به خاطر نواسخ ، کمی معنی آنها تغییر میکند  و باید دنبال اسم و خبر گشت

2-                راه شناخت اسم و خبر مثل راه شناخت مبتدا و خبر است البته در برخی نکات ، کمی تفاوت دارد

7-    راه شناخت جمله شرطیه

1-  جمله شرطیه با ادات شرط شروع میشود ادات شرط عبارتند از  ,  ما , مَن , اِن , لو , کلما , اذا  , لما , , مهما شرط و جواب همیشه جمله هستند و اگر مفرد باشند حتما , حذفی صورت گرفته است

مثال : إِذا تُتْلى‏ عَلَیْهِ آیاتُنا قالَ أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ[8]

2-    خیلی اوغات "ف" بعد از جمله شرط و قبل جواب شرط می اید

3-    در معنی , شرط علتِ جواب است

4-       هرگاه قبل از" الا"  واو بیاید اصل آن در "و ان لا " بوده است "ان" شرطیه است وجمله شرط محذوف است   

مثال:  الاسم ان وضع لشى بعینه فمعرفة و الا[9]فنکرة

5-  جواب شرط , هیچگاه بر شرط مقدم نمیشود و اگر در ظاهر مقدم شود , اسم انرا "دلیل بر جواب شرط " مینامند و جواب شرط محذوف است

مثال:  إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمنِ مِنْکَ  إِنْ کُنْتَ تَقِیًّا[10]

8-    راه شناخت متعلق جار و مجرور

1-    حرف جر زاید (مثل "ب" که  بر سر خبر لیس می اید)و شبه زاید (مثل رب)متعلق نمیخواهد

2-    متعلق در چهار جا (خبر , صفت , صله , حال ) وجوبا محذوف است

3-    متعلق , غالبا فعل یا شبه فعل[11]است

4-    متعلق غالبا قبل از جار و مجرور است اما گاهی بعد آن می اید

5-    جار و مجرور در معنی , مثل مفعول برای متعلق  است لذا با توجه به معنی باید انرا شناخت مثلا " مستحب است رفتن به مسجد با جماعت برای نماز خواندن" در این مثال "با مسجد " جار و مجرور است و متعلق به خواندن است

6-    جار ومجرور را کنار متعلق میگذاریم اگر معنی داد متعلق همان است

7-    تا میتوان متعلق را مذکور گرفت نباید محذوف گرفت

8-    جمله ای  که با جار و مجرور شروع شد اگر بعد  آن اسم بیاید غالبا آن اسم "مبتدا"  و  جار ومجرور "خبر" هستند و اگر فعل بیاید متعلق جار و مجرور است

9-    اقسام حروف جر

  • ·        زائد  :  عمل میکند اما   معنی ندارد و  متعلق  نمیخواهد
  • ·        شبه زائد : عمل میکند ،   معنی دارد و  متعلق  نمیخواهد
  • ·        اصلی : عمل میکند ،  معنی دارد و  متعلق  میخواهد   

     مثال: یُوفُونَ بِالنَّذْرِ[12]

9-    راه شناخت صفت

1-     کلماتی که  درترجمه ی آنها  "کسره" ِ یا "ای"  می گیرند یا مضاف هستند یا موصوف

2-   مثال : فَذلِکَ یَوْمَئِذٍ یَوْمٌ  عَسِیرٌ [13]

3-     کلماتی که بین موصوف و صفت در ترجمه  " که " می اید یا مضاف هستند یا موصوف

4-     بتوانیم اخر ان" است" بگذاریم

5-     تبعیت در اعراب و تذکیر و تانیث و مفرد یا  جمع 

6-     جمله ها بعد نکرات,صفت هستند و بعد  معارف حال هستند

مثال : یَخافُونَ یَوْماً کانَ شَرُّهُ مُسْتَطیراً[14]

7-     ضمیر وفعل و اسم موصول ، اسم استفهام ،اسم شرط  هیچگاه موصوف واقع نمی شود

10-           راه شناخت حال:

1-    در ترجمه آن میتوان "درحالیکه"  گذاشت

2-    حال غالبا , نکره ومشتق است

3-    حال همیشه منصوب است

4-    حال اگر جمله باشد گاهى اوغات بر سر آن "واو"  می آید

11-           راه شناخت مضاف و مضاف الیه

1-    کلماتی که  درترجمه ی آنها  "کسره" ِ یا "اِی"  می گیرند یا مضاف هستند یا موصوف مثل  غلام زید

2-    آخر آن " است" بگذاریم معنی نمی دهد

3-    مضاف  هیچگاه   تنوین یا نون تثنیه و جمع نمیکیرد

4-    غیر , مع , حیث , بعد , قبل , اذا , عند ,  همیشه مضاف هستند

5-    "عند"  همیشه ظرف ومفعول فیه است ومابعدش مضاف الیه است

6-    ضمایر متصل مجروری ا گر به اسم بچسبند مضاف الیه هستند

مثال:  أَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ بِشِمالِهِ فَیَقُولُ یا لَیْتَنِی لَمْ أُوتَ کِتابِیَهْ[15]

7-    مضاف در اضافه معنوى هیچگاه «ال »نمی گیرد

8-    مضاف  در اضافه لفظی   هیچگاه «ال »نمی گیرد مگر در سه مورد 1-  مضاف الیه هم "ال" داشته باشد 2- مضاف الیه به اسمى که "ال" دارد اضافه شود  3-  مضاف مثنى یا جمع مذکر سالم  باشد 

9-     اسم اشاره  وضمیر وفعل و اسم موصول ، اسم استفهام ،اسم شرط به استثناء «اَیُ» هیچگاه مضاف واقع نمی شود

10-شرایط معرفه شدن مضاف : 1- مضاف  الیه معرفه باشد 2- اضافه معنوی باشد

12-           راه شناخت مستثنى:

1-    ادات استثنا  : الا, غیر , لیس , لایکون, خلا , عدا, حاشا , سوى ,ماخلا,ماعدا,ماسوى,لاسیما

2-    مهمترین و  پرکاربردترین ادات استثنا "الا " است

3-    هر وقت در کلام یکی از ادات استثنا آمد باید دنبال مستثنى گشت 

4-  هرگاه قبل از" الا"  واو بیاید ادات استثنا نیست بلکه اصل آن در "و اِن لا " بوده است "ان" شرطیه است وجمله ی شرط محذوف است 

13-           راه شناخت محکی

1-     درترجمه آن خودش می آید نه معنی آن

مثال  ضَرَبَ  فعلٌ                   ضَرَبَ, فعل است

2-    کلمات محکی ,  درحکم مفرد هستند

3-     لفظ ,  حکایت شده ,  معنی مقصود نیست

مثال  ضَرَبَ  فعلٌ                       اگر در ترجمه آن بگویید " زد آن مرد, فعل است " غلط است نباید "ضَرَبَ " را ترجمه کنید باید خودش را  بگویید "ضَرَبَ, فعل است"

14-           راه شناخت جمله صله

1-     بعد موصول شروع میشود

2-     محل اعرابی ندارد

3-     "من" و" ما"  از حروف موصول  هستند

4-     در ترجمه " ما" موصوله  , میتوان "آنچه" گذاشت


مثال : یَعْلَمُ ما فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ یَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ وَ اللَّهُ عَلِیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ[16]

5-     در ترجمه " من" موصوله  , میتوان " افرادى که ,  کَسِى که" گذاشت

 مثال : هُمُ الَّذِینَ یَقُولُونَ لا تُنْفِقُوا عَلى‏ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى یَنْفَضُّوا[17]

15-           راه شناخت معطوف 

1-    حرف عطف باید باشد  مثل (  و  ,  ف  ,  ثم  , بل  , لا )

2-    اقسام عطف

  • ·   مفرد برمفرد                 مثال :  إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْح
  • ·   جمله برجمله

   مثال: فَذلِکَ الَّذِی یَدُعُّ الْیَتِیمَ وَ لا یَحُضُّ عَلى‏ طَعامِ الْمِسْکِینِ[18]

  • ·   چند مفرد برمفرد       مثال : رأیتُ حَسَناً جالساً  و  حُسِیناً قائماً

3-    بتوان معطوف را جای معطوف علیه گذاشت

4-  اگر چند حرف عطف پشت هم امدند طبق معنی معطوف و معطوف علیه را میشناسیم و اگر نشد  در مرحله بعد اکر حرف عطف "ف" یا "ثم" بود هر کد ام عطف بر قبلی است و اگر "و" بود عطف بر اولی است

5-    اگر بعد حرف عطف فعل آمد , عطف جمله بر جمله است

16-           راه شناخت اسم بعد از "اسم اشاره"

اسم بعد از اسم اشاره :

  • ·        اگر مشار الیه باشد[19] و جامد باشد : بدل یا عطف بیان است
  • ·        اگر مشار الیه باشد و مشتق  باشد : صفت است
  • ·          اگر مشار الیه نباشد : ترکیب آن حسب عوامل است 

بخش دوم : روش ترجمه ،عبارت خوانی ، تجزیه

روش ترجمه :

1-    البته طلبه مبتدی برخی اوغات نمیتواند ترجمه کند یا به خوبی نمیتواند ترجمه کند  که طبیعی است و به مرور زمان حل میشود در این صورت از استاد کمک بگیرد  

2-     متنی که برای ترکیب انتخاب میشود بسیار مهم است اگر صمدیه یا هدایه باشد که درس گرفته , خیلی کمک میکند در ترجمه

3-  باید از ترکیب در ترجمه کمک گرفت وباید از ترجمه در ترکیب کمک گرفت و  باید  با توجه به معنا جمله را ترکیب کرد   یعنی اگر درمعنا کلمه ای را فاعل می گیریم درترکیب هم باید آن را فاعل بگیریم .

4-    هرجمله یک معنای کامل  و  یصح السکوت دارد و کل جمله ها در یک کلام معنی کامل و مرتبط با هم

دارند  مثل یک داستان که همه با هم مرتبط است باید طوری معنی کنید که اگر ترجمه را به فرد دیگری دادید بفهمد نه اینکه خودتان نیز نفهمید

5-    اگر معنی کل جمله را بلد نیستید معنی هرکلمه (بدون توجه به جمله) که بلدید را بنویسید سپس جمله را کامل کنید

6-     70٪ الفاظ عربی ، معنی فارسی دارند

7-    مرجع ضمیر ها و اسم اشاره ها  را مشخص کنید

8-     مراجعه  به کتب لغت لازم نیست  بلکه برای طلبه مبتدی ، وقتگیر  است

9-    از قراین استفاده کنید برخی از قرینه ها عبارتند از :

1-    از علم صرف استفاده کنید وقتی معنی افعال را بنویسید تقریبا معنی جمله مشخص میشود

2-    موضوع کلی عبارت و اطلاعات شما از آن بحث بسیار مهم است مثلا

 اگر عبارت ,  داستان موسی و خضر (علی نبیناو اله و علیهما السلام ) است شما خیلی راحت میتوانید با توجه به اطلاعاتتان عبارت را ترجمه کنید  البته بعضی در ترجمه این داستان مینویسند که یونس(علی نبیناو اله و علیه السلام ) در  شکم ماهی  بود که این بخاطر هوش زیاد انهاست

یا اگر بحث "لاى نفى جنس" است و مثالی میزند معلوم است که "لا ی نفی جنس" است نه "لای مشبهه بلیس"  البته بعضی در ترجمه  مینویسند  لای زایده که این بخاطر هوش زیاد انهاست

3-    مشتقات و هم خانواده های کلمات معمولا به یک معنی هستند

مثلا معنی  حمید , حامد , محمود , محمد , احمد , حمد  شبیه هم است "غالبا"

روش عبارت خوانی

1-    باید یک طلبه به راحتی بتواند کلام عربی بدون اعراب را بخواند

2-    باید طوری بخواند که مبتدا و خبر و شرط و جواب شرط و حال و ذوالحال و ... مشخص باشد   مثلا کمی اخر مبتدا را بکشد یا موصوف و صفت را با هم بخواند یا حال و ذوالحال را باهم بخواند

3-    عبارتخوانی در مرحله بعد از ترکیب و ترجمه است  است  وقتی  طلبه در ترکیب و ترجمه کمی پیشرفت کرد کم کم باید در عبارتخوانی کار کند

4-    باید عبارتی را که نوشته و ترجمه و  ترکیب کرده , چند بار مرور کند و بیش خود بخواند و بعد  نزد استاد بخواند

تجزیه:

طلبه تا وقتى در ترکیب و ترجمه قوى نشده است تجزیه براى او مفید نیست مرحله تجزیه بعد از اتمام نحو (باب رابع) است و لذا فعلا آنرا مطرح نمیکنیم

جدول مرفوعات و منصوبات و مجرورات

مرفوعات

منصوبات

مجرورات

فاعل

مفعول ها (مفعول به, مفعول معه,مفعول له,مفعول مطلق ,مفعول فیه )

جار و مجرور

مبتدا

حال

مضاف الیه

خبر

تمییز

تابع

اسم افعال ناقصه

مستثنی

 

خبر حروف مشبة بالفعل

تابع

 

تابع

خبر افعال ناقصه

 

نایب فاعل

اسم حروف مشبة بالفعل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

بخش سوم :خلاصه صرف در 4 برگه

یادگیری صرف کاربردی در یک ساعت

اگر این نکات را دقت کنید  در عرض یک ساعت میتوانید خیلی از افعال قرآن را تشخیص دهید و اگر شک دارید میتوانید خودتان را امتحان کنید البته این نکات را چند بار بخوانید و سپس به کمک استاد شروع به کار کنید و ازاول قرآن  ، افعال را بررسی کنید

راه شناخت افعال :

1-                فعل ، کلمه ای است که بر انجام دادن کاری ، دلالت میکند

2-                کلماتی که " تنوین"  یا  " ال "  دارند اسم هستند

3-                کلماتی که حروف جر (مِن علی فی لِ و.... ) بر سر آن بیاید اسم است

4-        اصل صرف ، شناخت افعال است  و مهمترین بخش آن افعال صحیح و سالم هستند اگر کسی آنها را بلد باشد 60  یا 70 %  افعال را میتواند تشخیص دهد  و ما آنها را در 6 جدول می آوریم که آنها عبارتند از:

1-    فعل ماضی معلوم صحیح و سالم ثلاثی مجرد و مزید

2-    فعل مضارع معلوم صحیح و سالم مجرد و مزید

3-    فعل امر معلوم صحیح و سالم مجرد و مزید

4-    فعل ماضی مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید

5-    فعل مضارع مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید

6-    فعل امر مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید

             شما هر فعلی را که در قرآن یا روایت ببینید میتوانید در این جدول ها آنرا پیدا کنید اما باید دقت کنید

             البته 30 % افعال  ، قواعد اعلال یا .. خورده اند و کمی تفاوت پیدا کرده اند مثلا   " قَوَلَ  " شده  " قال

            و همینطور افعال غیر مشهور را ذکر نکردیم

5-                کلماتی که آخر آنها ضمیر مرفوعی ( تَ تما تم و...) است فعل ماضی هستند

6-                  کلماتی که اول آنها حرف مضارعه (ی ، ا، ت ، ن ) و آخر آن (ون) یا (ان) یا (ین) باشد فعل مضارع هستند

7-                فعلی که حرف مضارعه آن مفتوح باشد حتما معلوم است

8-                فعلی که حرف مضارعه آن مضموم باشد و عین الفعل آن مفتوح باشد حتما مجهول است

9-                فعلی که حرف مضارعه آن مضموم باشد و عین الفعل آن مکسور  باشد حتما معلوم  است

10-            گاهی بر سر فعلها (لم ، لا ، ان و ...) می آید و گاهی آخر آن را تغییر میدهد

11-              در اول فعل مضارع  باب تفاعل و تفعل  ، دو  "ت " هست که در فعل معلوم غالبا یکی از آنها حذف میشود

12-            هر فعلی از پنج بخش تشکیل شده است و آنها  را باید یاد بگیرید

1-   وزن فعل  : ما در این شش جدول ، وزن تمام افعال صحیح و سالم را آورده ایم برای تشخیص افعال باید خیلی به حرکات حروف ، توجه کنید مثلا حرکت حرف مضارعه چیست  یا حرکت حروف اصلی چیست  مثلا یفعلون را به 6 یا 7 صورت میشود خواند  لذا  کل جدول ها را چند بار مطالعه کنید 

2-     حروف اصلی  :  " ف ع ل "   حروف اصلی هستند (فاءالفعل عین الفعل لام الفعل)

3-    حرف مضارعه :  (ی ، ا، ت ، ن )

4-    علامت تثنیه و جمع  (ان) یا (ین)  یا  (ون)

5-    حروف زائد  : غیر موارد بالا

 

 

 

فعل ماضی معلوم صحیح و سالم ثلاثی مجرد و مزید

 

 

ثلاثی مجرد 

استفعال

افتعال

انفعال

تفعل

تفعیل

تفاعل

مفاعله

افعال

1

فَعلَ

اِسْتَفْعَلَ

اِفْتَعَلَ

اِنْفَعَلَ

تَفَعَّلَ

فَعَّلَ

تَفَاعَلَ

فَاعَلَ

اَفْعَلَ

2

فَعلَا

اِسْتَفْعَلَا

اِفْتَعَلَا

اِنْفَعَلَا

تَفَعَّلَا

فَعَّلَا

تَفَاعَلَا

فَاعَلَا

اَفْعَلَا

3

فَعلُو

اِسْتَفْعَلُوا

اِفْتَعَلُو

اِنْفَعَلَو

تَفَعَّلُو

فَعَّلُو

تَفَاعَلُو

فَاعَلُو

اَفْعَلُو

4

فَعلَتْ

اِسْتَفْعَلَتْ

اِفْتَعَلَتْ

اِنْفَعَلَتْ

تَفَعَّلَتْ

فَعَّلَتْ

تَفَاعَلَتْ

فَاعَلَتْ

اَفْعَلَتْ

5

فَعلَتا

اِسْتَفْعَلَتا

اِفْتَعَلَتا

اِنْفَعَلَتا

تَفَعَّلَتا

فَعَّلَتا

تَفَاعَلَتا

فَاعَلَتا

اَفْعَلَتا

6

فَعلْن

اِسْتَفْعَلْن

اِفْتَعَلْن

اِنْفَعَلْن

تَفَعَّلْن

فَعَّلْن

تَفَاعَلْن

فَاعَلْن

اَفْعَلْن

7

فَعلْتَ

اِسْتَفْعَلْتَ

اِفْتَعَلْتَ

اِنْفَعَلْتَ

تَفَعَّلْتَ

فَعَّلْتَ

تَفَاعَلْتَ

فَاعَلْتَ

اَفْعَلْتَ

8

فَعلْتما

اِسْتَفْعَلْتما

اِفْتَعَلْتما

اِنْفَعَلْتما

تَفَعَّلْتما

فَعَّلْتما

تَفَاعَلْتما

فَاعَلْتما

اَفْعَلْتما

9

فَعلْتم

اِسْتَفْعَلْتم

اِفْتَعَلْتم

اِنْفَعَلْتم

تَفَعَّلْتم

فَعَّلْتم

تَفَاعَلْتم

فَاعَلْتم

اَفْعَلْتم

10

فَعلْتِ

اِسْتَفْعَلْتِ

اِفْتَعَلْتِ

اِنْفَعَلْتِ

تَفَعَّلْتِ

فَعَّلْتِ

تَفَاعَلْتِ

فَاعَلْتِ

اَفْعَلْتِ

11

فَعلْتما

اِسْتَفْعَلْتما

اِفْتَعَلْتما

اِنْفَعَلْتما

تَفَعَّلْتما

فَعَّلْتما

تَفَاعَلْتما

فَاعَلْتما

اَفْعَلْتما

12

فَعلْتن

اِسْتَفْعَلْتن

اِفْتَعَلْتن

اِنْفَعَلْتن

تَفَعَّلْتن

فَعَّلْتن

تَفَاعَلْتن

فَاعَلْتن

اَفْعَلْتن

13

فَعلْت

اِسْتَفْعَلْتُ

اِفْتَعَلْتُ

اِنْفَعَلْتُ

تَفَعَّلْتُ

فَعَّلْت

تَفَاعَلْتُ

فَاعَلْت

اَفْعَلْت

14

فَعلْنا

اِسْتَفْعَلْنا

اِفْتَعَلْنا

اِنْفَعَلْنا

تَفَعَّلْنا

فعَّلنا

تَفَاعَلْنا

فَاعَلْنا

اَفْعَلْنا

 

 

فعل مضارع معلوم صحیح و سالم مجرد و مزید

 

 

ثلاثی مجرد 

استفعال

افتعال

انفعال

تفعل

تفاعل

مفاعله

تفعیل

افعال

1

یَفعلُ

یَسْتَفْعِلُ

یَفْتَعِلُ

یَنْفَعِلُ

یَتَفَعَّلُ

یَتَفاعَلُ

یُفَاعِلُ

یُفَعِّلُ

یُفْعِلُ

2

یَفعلَان

یَسْتَفْعِلَان

یَفْتَعِلَان

یَنْفَعِلَان

یَتَفَعَّلَان

یَتَفَاعَلَان

یُفَاعِلَان

یُفَعِّلان

یُفْعِلان

3

یَفعلُون

یَسْتَفْعِلُون

یَفْتَعِلُون

یَنْفَعِلُون

یَتَفَعَّلُون

یَتَفَاعَلُون

یُفَاعِلُون

یُفَعِّلون

یُفْعِلون

4

تَفعلُ

تَسْتَفْعِلُ

تَفْتَعِلُ

تَنْفَعِلُ

تَتَفَعَّلُ

تَتَفَاعَلُ

تُفَاعِلُ

تُفَعِّلُ

تُفْعِلُ

5

تَفعلَان

تَسْتَفْعِلَانِ

تَفْتَعِلَانِ

تَنْفَعِلَانِ

تَتَفَعَّلَانِ

تَتَفَاعَلَانِ

تُفَاعِلَانِ

تُفَعِّلَانِ

تُفْعِلانِ

6

یَفعلْنَ

یَسْتَفْعِلْنَ

یَفْتَعِلْنَ

یَنْفَعِلْنَ

یَتَفَعَّلْنَ

یَتَفَاعَلْنَ

یُفَاعِلْنَ

یُفَعِّلْنَ

یُفْعِلْنَ

7

تَفعلُ

تَسْتَفْعِلُ

تَفْتَعِلُ

تَنْفَعِلُ

تَتَفَعَّلُ

تَتَفَاعَلُ

تُفَاعِلُ

تُفَعِّلُ

تُفْعِلُ

8

تَفعلَانِ

تَسْتَفْعِلَانِ

تَفْتَعِلَانِ

تَنْفَعِلَانِ

تَتَفَعَّلَانِ

تَتَفَاعَلَانِ

تُفَاعِلَانِ

تُفَعِّلَانِ

تُفْعِلانِ

9

تَفعلُونَ

تَسْتَفْعِلُونَ

تَفْتَعِلُونَ

تَنْفَعِلُونَ

تَتَفَعَّلُونَ

تَتَفَاعَلُونَ

تُفَاعِلُونَ

تُفَعِّلُونَ

تُفْعِلُونَ

10

تَفعلِینَ

تَسْتَفْعِلِینَ

تَفْتَعِلِینَ

تَنْفَعِلِینَ

تَتَفَعَّلِینَ

تَتَفَاعَلِینَ

تُفَاعِلِینَ

تُفَعِّلِینَ

تُفْعِلِینَ

11

تَفعلَانِ

تَسْتَفْعِلَانِ

تَفْتَعِلَانِ

تَنْفَعِلَانِ

تَتَفَعَّلَانِ

تَتَفَاعَلَانِ

تُفَاعِلَانِ

تُفَعِّلَانِ

تُفْعِلَانِ

12

تَفعلْنَ

تَسْتَفْعِلْنَ

تَفْتَعِلْنَ

تَنْفَعِلْنَ

تَتَفَعَّلْنَ

تَتَفَاعَلْنَ

تُفَاعِلْنَ

تُفَعِّلْنَ

تُفْعِلْنَ

13

اَفعلُ

اَسْتَفْعِلُ

اَفْتَعِلُ

اَنْفَعِلُ

اَتَفَعَّلُ

اَتَفَاعَلُ

اُفَاعِلُ

اُفَعِّلُ

اُفْعِلُ

14

نَفعل

نَسْتَفْعِل

نَفْتَعِلُ

نَنْفَعِلُ

نَتَفَعَّلُ

نَتَفَاعَلُ

نُفَاعِلُ

نُفَعِّلُ

نُفْعِلُ

 

 

 

 

فعل امر معلوم صحیح و سالم مجرد و مزید

 

 

ثلاثی مجرد 

استفعال

افتعال

انفعال

تفعل

تفاعل

مفاعله

تفعیل

افعال

1

لِیَفعلْ

لِیَسْتَفْعِلْ

لِیَفْتَعِلْ

لِیَنْفَعِلْ

لِیَتَفَعَّلْ

لِیَتَفاعَلْ

لِیُفَاعِلْ

لِیُفَعِّلْ

لِیُفْعِلْ

2

لِیَفعلَا

لِیَسْتَفْعِلَا

لِیَفْتَعِلَا

لِیَنْفَعِلَا

لِیَتَفَعَّلَا

لِیَتَفَاعَلَا

لِیُفَاعِلَا

لِیُفَعِّلا

لِیُفْعِلا

3

لِیَفعلُوْا

لِیَسْتَفْعِلُوْا

لِیَفْتَعِلُوْا

لِیَنْفَعِلُوْا

لِیَتَفَعَّلُوْا

لِیَتَفَاعَلُوْا

لِیُفَاعِلُوْا

لِیُفَعِّلوْا

لِیُفْعِلوْا

4

لِتَفعلْ

لِتَسْتَفْعِلْ

لِتَفْتَعِلْ

لِتَنْفَعِلْ

لِتَتَفَعَّلْ

لِتَتَفَاعَلْ

لِتُفَاعِلْ

لِتُفَعِّلْ

لِتُفْعِلْ

5

لِتَفعلَا

لِتَسْتَفْعِلَا

لِتَفْتَعِلَا

لِتَنْفَعِلَا

لِتَتَفَعَّلَا

لِتَتَفَاعَلَا

لِتُفَاعِلَا

لِتُفَعِّلَا

لِتُفْعِلا

6

لِیَفعلْنَ

لِیَسْتَفْعِلْنَ

لِیفْتَعِلْنَ

لِیَنْفَعِلْنَ

لِیَتَفَعَّلْنَ

لِیَتَفَاعَلْنَ

لِیُفَاعِلْنَ

لِیُفَعِّلْنَ

لِیُفْعِلْنَ

7

افعلْ

اِسْتَفْعِلْ

اِفْتَعِلْ

اِنْفَعِلْ

تَفَعَّلْ

تَفَاعَلْ

فَاعِلْ

فَعِّلْ

اَفْعِلْ

8

افعلَا

اِسْتَفْعِلَا

اِفْتَعِلَا

اِنْفَعِلَا

تَفَعَّلَا

تَفَاعَلَا

فَاعِلَا

فَعِّلَان

اَفْعِلا

9

افعلُوْا

اِسْتَفْعِلُوْا

اِفْتَعِلُوْا

اِنْفَعِلُوْا

تَفَعَّلُوْا

تَفَاعَلُوْا

فَاعِلُوْا

فَعِّلُوْا

اَفْعِلُوْا

10

افعلِیْ

اِسْتَفْعِلِیْ

اِفْتَعِلِیْ

اِنْفَعِلِیْ

تَفَعَّلِیْ

تَفَاعَلِیْ

فَاعِلِیْ

فَعِّلِیْ

اَفْعِلِیْ

11

افعلَا

اِسْتَفْعِلَا

اِفْتَعِلَا

اِنْفَعِلَا

تَفَعَّلَا

تَفَاعَلَا

فَاعِلَا

فَعِّلَا

اَفْعِلَا

12

افعلْن

اِسْتَفْعِلْن

اِفْتَعِلْن

اِنْفَعِلْن

تَفَعَّلْنَ

تَفَاعَلْنَ

فَاعِلْنَ

فَعِّلْنَ

اَفْعِلْنَ

13

لِاَفعلْ

لِاَسْتَفْعِلْ

لِاَفْتَعِلْ

لِاَنْفَعِلْ

لِاَتَفَعَّلْ

لِاَتَفَاعَلْ

لِاُفَاعِلْ

لِاُفَعِّلْ

لِاُفْعِلْ

14

لِنَفعلْ

لِنَسْتَفْعِلْ

لِنَفْتَعِلْ

لِنَنْفَعِلْ

لِنَتَفَعَّلْ

لِنَتَفَاعَلْ

لِنُفَاعِلْ

لِنُفَعِّلْ

لِنُفْعِلْ

 

 

 

فعل ماضی مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید

 

 

ثلاثی مجرد 

استفعال

افتعال

انفعال

تفعل

تفعیل

تفاعل

مفاعله

افعال

1

فُعِلَ

اُسْتُفْعِلَ

اُفْتُعِلَ

اُنْفُعِلَ

تُفُعِّلَ

فُعِّلَ

تُفُوعِلَ

فُوعِلَ

اُفْعِلَ

2

فُعِلَا

اُسْتُفْعِلَا

اُفْتُعِلَا

اُنْفُعِلَا

تُفُعِّلَا

فُعِّلَا

تُفُوعِلَا

فُوعِلَا

اُفْعِلَا

3

فُعِلُو

اُسْتُفْعِلُوا

اُفْتُعِلُو

اُنْفُعِلَو

تُفُعِّلُو

فُعِّلُو

تُفُوعِلُو

فُوعِلُو

اُفْعِلُو

4

فُعِلَتْ

اُسْتُفْعِلَتْ

اُفْتُعِلَتْ

اُنْفُعِلَتْ

تُفُعِّلَتْ

فُعِّلَتْ

تُفُوعِلَتْ

فُوعِلَتْ

اُفْعِلَتْ

5

فُعِلَتا

اُسْتُفْعِلَتا

اُفْتُعِلَتا

اُنْفُعِلَتا

تُفُعِّلَتا

فُعِّلَتا

تُفُوعِلَتا

فُوعِلَتا

اُفْعِلَتا

6

فُعِلْن

اُسْتُفْعِلْن

اُفْتُعِلْن

اُنْفُعِلْن

تُفُعِّلْن

فُعِّلْن

تُفُوعِلْن

فُوعِلْن

اُفْعِلْن

7

فُعِلْتَ

اُسْتُفْعِلْتَ

اُفْتُعِلْتَ

اُنْفُعِلْتَ

تُفُعِّلْتَ

فُعِّلْتَ

تُفُوعِلْتَ

فُوعِلْتَ

اُفْعِلْتَ

8

فُعِلْتما

اُسْتُفْعِلْتما

اُفْتُعِلْتما

اُنْفُعِلْتما

تُفُعِّلْتما

فُعِّلْتما

تُفُوعِلْتما

فُوعِلْتما

اُفْعِلْتما

9

فُعِلْتم

اُسْتُفْعِلْتم

اُفْتُعِلْتم

اُنْفُعِلْتم

تُفُعِّلْتم

فُعِّلْتم

تُفُوعِلْتم

فُوعِلْتم

اُفْعِلْتم

10

فُعِلْتِ

اُسْتُفْعِلْتِ

اُفْتُعِلْتِ

اُنْفُعِلْتِ

تُفُعِّلْتِ

فُعِّلْتِ

تُفُوعِلْتِ

فُوعِلْتِ

اُفْعِلْتِ

11

فُعِلْتما

اُسْتُفْعِلْتما

اُفْتُعِلْتما

اُنْفُعِلْتما

تُفُعِّلْتما

فُعِّلْتما

تُفُوعِلْتما

فُوعِلْتما

اُفْعِلْتما

12

فُعِلْتن

اُسْتُفْعِلْتن

اُفْتُعِلْتن

اُنْفُعِلْتن

تُفُعِّلْتن

فُعِّلْتن

تُفُوعِلْتن

فُوعِلْتن

اُفْعِلْتن

13

فُعِلْت

اُسْتُفْعِلْتُ

اُفْتُعِلْتُ

اُنْفُعِلْتُ

تُفُعِّلْتُ

فُعِّلْت

تُفُوعِلْتُ

فُوعِلْت

اُفْعِلْت

14

فُعِلْنا

اُسْتُفْعِلْنا

اُفْتُعِلْنا

اُنْفُعِلْنا

تُفُعِّلْنا

فُعِّلنا

تُفُوعِلْنا

فُوعِلْنا

اُفْعِلْنا

 

 

 

 

فعل مضارع مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید

 

ثلاثی مجرد 

استفعال

افتعال

انفعال

تفعل

تفاعل

مفاعله

تفعیل

افعال

1

یُفْعَلُ

یُسْتَفْعَلُ

یُفْتَعَلُ

یُنْفَعَلُ

یُتَفَعَّلُ

یُتَفاعَلُ

یُفَاعَلُ

یُفَعَّلُ

یُفْعَلُ

2

یُفْعَلَان

یُسْتَفْعَلَان

یُفْتَعَلَان

یُنْفَعَلَان

یُتَفَعَّلَان

یُتَفَاعَلَان

یُفَاعَلَان

یُفَعَّلان

یُفْعَلان

3

یُفْعَلُون

یُسْتَفْعَلُون

یُفْتَعَلُون

یُنْفَعَلُون

یُتَفَعَّلُون

یُتَفَاعَلُون

یُفَاعَلُون

یُفَعَّلون

یُفْعَلون

4

تُفْعَلُ

تُسْتَفْعَلُ

تُفْتَعَلُ

تُنْفَعَلُ

تََُتَفَعَّلُ

تََُتَفَاعَلُ

تُفَاعَلُ

تُفَعَّلُ

تُفْعَلُ

5

تُفْعَلَان

تُسْتَفْعَلَانِ

تُفْتَعَلَانِ

تُنْفَعَلَانِ

تُتَفَعَّلَانِ

تُتَفَاعَلَانِ

تُفَاعَلَانِ

تُفَعَّلَانِ

تُفْعَلانِ

6

یُفْعَلْنَ

یُسْتَفْعَلْنَ

یُفْتَعَلْنَ

یُنْفَعَلْنَ

یُتَفَعَّلْنَ

یُتَفَاعَلْنَ

یُفَاعَلْنَ

یُفَعَّلْنَ

یُفْعَلْنَ

7

تُفْعَلُ

تُسْتَفْعَلُ

تُفْتَعَلُ

تُنْفَعَلُ

تََُتَفَعَّلُ

تََُتَفَاعَلُ

تُفَاعَلُ

تُفَعَّلُ

تُفْعَلُ

8

تُفْعَلَانِ

تُسْتَفْعَلَانِ

تُفْتَعَلَانِ

تُنْفَعَلَانِ

تُتَفَعَّلَانِ

تُتَفَاعَلَانِ

تُفَاعَلَانِ

تُفَعَّلَانِ

تُفْعَلانِ

9

تُفْعَلُونَ

تُسْتَفْعَلُونَ

تُفْتَعَلُونَ

تُنْفَعَلُونَ

تُتَفَعَّلُونَ

تُتَفَاعَلُونَ

تُفَاعَلُونَ

تُفَعَّلُونَ

تُفْعَلُونَ

10

تُفْعَلِینَ

تُسْتَفْعَلِینَ

تُفْتَعَلِینَ

تُنْفَعَلِینَ

تُتَفَعَّلِینَ

تُتَفَاعَلِینَ

تُفَاعَلِینَ

تُفَعَّلِینَ

تُفْعَلِینَ

11

تُفْعَلَانِ

تُسْتَفْعَلَانِ

تُفْتَعَلَانِ

تُنْفَعَلَانِ

تُتَفَعَّلَانِ

تُتَفَاعَلَانِ

تُفَاعَلَانِ

تُفَعَّلَانِ

تُفْعَلَانِ

12

تُفْعَلْنَ

تُسْتَفْعَلْنَ

تُفْتَعَلْنَ

تُنْفَعَلْنَ

تُتَفَعَّلْنَ

تُتَفَاعَلْنَ

تُفَاعَلْنَ

تُفَعَّلْنَ

تُفْعَلْنَ

13

اُفْعَلُ

اُسْتَفْعَلُ

اُفْتَعَلُ

اُنْفَعَلُ

اُتَفَعَّلُ

اُتَفَاعَلُ

اُفَاعَلُ

اُفَعَّلُ

اُفْعَلُ

14

نُفْعَل

نُسْتَفْعَل

نُفْتَعَلُ

نُنْفَعَلُ

نُتَفَعَّلُ

نََُتَفَاعَلُ

نُفَاعَلُ

نُفَعَّلُ

نُفْعَلُ

 

 

 

 

 

 

ثلاثیمجرد 

استفعال

افتعال

انفعال

تفعل

تفاعل

مفاعله

تفعیل

افعال

1

لِیُفْعَلْ

لِیُسْتَفْعَلْ

لِیُفْتَعَلْ

لِیُنْفَعَلْ

لِیُتَفَعَّلْ

لِیُتَفاعَلَ

لِیُفَاعَلْ

لِیُفَعَّلْ

لِیُفْعَلْ

2

لِیُفْعَلَا

لِیُسْتَفْعَلَا

لِیُفْتَعَلَا

لِیُنْفَعَلَا

لِیُتَفَعََلَا

لِیُتَفَاعَلَا

لِیُفَاعَلَا

لِیُفَعَّلا

لِیُفْعَلَا

3

لِیُفْعَلُوْا

لِیُسْتَفْعَلُوْا

لِیُفْتَعَلُوْا

لِیُنْفَعَلُوْا

لِیُتَفَعَّلُوْا

لِیُتَفَاعَلُوْا

لِیُفَاعَلُوْا

لِیُفَعَّلوْا

لِیُفْعَلُوْا

4

لِتُفْعَلْ

لِتُسْتَفْعَلْ

لِتُفْتَعَلْ

لِتُنْفَعَلْ

لِتُتَفَعَّلْ

لِتُتَفَاعَلْ

لِتُفَاعَلْ

لِتُفَعَّلْ

لِتُفْعَلْ

5

لِتُفْعَلَا

لِتُسْتَفْعَلَا

لِتُفْتَعَلَا

لِتُنْفَعَلَا

لِتُتَفَعَّلَا

لِتُتَفَاعَلَا

لِتُفَاعَلَا

لِتُفَعَّلَا

لِتُفْعَلَا

6

لِیُفْعَلْنَ

لِیُسْتَفْعَلْنَ

لِیُفْتَعَلْنَ

لِیُنْفَعَلْنَ

لِیُتَفَعَّلْنَ

لِیُتَفَاعَلْنَ

لِیُفَاعَلْنَ

لِیُفَعَّلْنَ

لِیُفْعَلْنَ

7

لِتُفْعَلْ

لِتُسْتَفْعَلْ

لِتُفْتَعَلْ

لِتُنْفَعَلْ

لِتُتَفَعَّلْ

لِتُتَفَاعَلْ

لِتُفَاعَلْ

لِتُفَعَّلْ

لِتُفْعَلْ

8

لِتُفْعَلَا

لِتُسْتَفْعَلَا

لِتُفْتَعَلَا

لِتُنْفَعَلَا

لِتُتَفَعَّلَا

لِتُتَفَاعَلَا

لِتُفَاعَلَا

لِتُفَعَّلَا

لِتُفْعَلَا

9

لِتُفْعَلُوْا

لِتُسْتَفْعَلُوْا

لِتُفْتَعَلُوْا

لِتُنْفَعَلُوْا

لِتُتَفَعَّلُوْا

لِتُتَفَاعَلُوْا

لِتُفَاعَلُوْا

لِتُفَعَّلوْا

لِتُفْعَلُوْا

10

لِتُفْعَلْ

لِتُسْتَفْعَلْ

لِتُفْتَعَلْ

لِتُنْفَعَلْ

لِتُتَفَعَّلْ

لِتُتَفَاعَلْ

لِتُفَاعَلْ

لِتُفَعَّلْ

لِتُفْعَلْ

11

لِتُفْعَلَا

لِتُسْتَفْعَلَا

لِتُفْتَعَلَا

لِتُنْفَعَلَا

لِتُتَفَعَّلَا

لِتُتَفَاعَلَا

لِتُفَاعَلَا

لِتُفَعَّلَا

لِتُفْعَلَا

12

لِتُفْعَلْنَ

لِتُسْتَفْعَلْنَ

لِتُفْتَعَلْنَ

لِتُنْفَعَلْنَ

لِتُتَفَعَّلْنَ

لِتُتَفَاعَلْنَ

لِتُفَاعَلْنَ

لِیُفَعَّلْنَ

لِتُفْعَلْنَ

13

لِاُفْعَلْ

لِاُسْتَفْعَلْ

لِاُفْتَعَلْ

لِاُنْفَعَلْ

لِاُتَفَعَّلْ

لِاُتَفَاعَلْ

لِاُفَاعَلْ

لِاُفَعَّلْ

لِاُفْعَلْ

14

لِنُفْعَلْ

لِنُسْتَفْعَلْ

لِنُفْتَعَلْ

لِنُنْفَعَلْ

لِنُتَفَعَّلْ

لِنُتَفَاعَلْ

لِنُفَاعَلْ

لِنُفَعَّلْ

لِنُفْعَلْ

فعل امر مجهول صحیح و سالم مجرد و مزید

 

 

 

 

 

 

فعل ماضی

معنی

1

ضَرَبَ

زد آن مرد

2

ضَرَبَا

زدند آن دو مرد

3

ضَرَبُوا

زدند آن مردها

4

ضَرَبت

زد آن زن

5

ضَرَبَتَا

زدند آن دو زن

6

ضَرَبنَ

زدند آن زنها

7

ضَرَبَتَ

زدی تو یک مرد

8

ضَرَبتُما

زدید شمادو مرد

9

ضَرَبتُم

زدید شما مردها

10

ضَرَبَتِ

زدی تو یک زن

11

ضَرَبتُما          

زدید شما دو زن

12

ضَرَبتُنٍُّ          

زدید شما زنها

13

ضَرَبتُ

زدم

14

ضَرَبنُا

زدیم

 

در این جدول ،معنی هر صیغه مشخص شده است فعل مضارع و امر نیز همینطور هستند

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع

بیشتر مطالب این جزوه یا تجربی است و یا بدیهی است و جزء مشهورات است لذا نیاز به ذکر منبع ندارد

تمام  پیشنهادات و انتقادات شما  را با جان و دل خریداریم (پیامک کنید)   09158937796

کپی و نشر این جزوه جایز است                                            الحمدلله رب العالمین 8/4/92 

 نفعنا الله به یوم لا ینفع مال و لا بنون الا من اتی الله بقلب سلیم



[1] براى هر فردى که در ترکیب ضعیف است مفید است

[2] براى هر فردى که در ترکیب ضعیف است مفید است

[3] یکی از عوامل خیلی مهم موفقیت در هر رشته ای ، استاد خوب است

[4] مرگ بر این انسان، چقدر کافر و ناسپاس است؟!

[5]  جهنم کمینگاهى است (21 نبأ)

[6] بخورید و بیاشامید گوارا، در برابر اعمالى که در ایام گذشته انجام داده‏اید

[7]  هر کس امید لقاى پروردگارش را دارد باید عمل صالح انجام دهد، و کسى را در عبادت پروردگارش شریک نکند

[8]  هنگامى که آیات ما بر او خوانده مى‏شود و مى‏گوید: اینها افسانه‏هاى خرافى پیشینیان است

[9]  والایوضع لشى بعینه فنکرة

[10]  من به خداى رحمان از تو پناه مى‏برم اگر پرهیزکار هستى"(مریم)

[11]  شبه فعل : اسم فاعل ، اسم مفعول، صفت مشهبه ، اسم تفضیل ، صیغه مبالغه و  مصدر

[12] آنها به نذر خود وفا مى‏کنند و از روزى که عذاب و شر آن گسترده است بیمناکن

[13] آن روز(قیامت) روز سختى است

[14] آنها از روزى که عذاب و شر آن گسترده است بیمناکن

 

[15]اما کسى که نامه عملش به دست چپش داده شده، مى‏گوید: اى کاش هرگز نامه اعمالم به من داده نمى‏شد"!

[16] خداوند، آنچه را در آسمانها و زمین است مى‏داند، و از آنچه شما پنهان یا آشکار مى‏کنید با خبر است، و از عقائد و نیاتى که در درون سینه‏ها است، آگاه است

[17] آنها همان کسانى هستند که مى‏گویند به افرادى که نزد رسول خدا ص هستند انفاق نکنید، و از اموال و امکانات خود در اختیار آنها قرار ندهید، تا پراکنده شوند"

[18] او(منکر معاد) همان کسى است که یتیم را با خشونت مى‏راند و دیگران را به اطعام مسکین و مستمند تشویق نمى‏کند

[19] وقتی "ال" دارد غالبا مشار الیه است "