تکنیک های تجزیه و ترکیب

راه شناخت مبتدا 9

راه شناخت خبر.. 10

راه شناخت فاعل.. 11

راه شناخت مفعول.. 11

راه شناخت جمله شرطیه و جمله شرط و جواب شرط.. 11

راه شناخت متعلق جار و مجرور.. 12

راه شناخت صفت... 13

راه شناخت مضاف و مضاف الیه. 14

راه شناخت محکی.. 15

راه شناخت جمله صله. 15

اقسام عطف... 16

راه شناخت عطف... 16

راه شناخت ترکیب اسم بعد از "اسم اشاره"**.. 16

راه شناخت مستثنى: **.. 17

راه شناخت حال: **.. 17

راه شناخت بدل:ِ**.. 17

راه شناخت عطف بیان: **.. 18

اقسام "لا ". 18

ملحقات : 18

جدول مرفوعات و منصوبات و مجرورات... 18

ترجمه. 20

عبارت خوانی.. 21

نکات:. 21

تجزیه:. 21

 


مقدمه یک:

1-    این جزوه برای "طلاب مبتدی[1]" بسیار مفید است   

2-     این جزوه حاصل تلاش افراد متعدد  و   تجربه چند ساله است

3-  یکی از نکات خیلی خیلی مهم که در درسها , عموما از ان غفلت میشود  فایده ان علم است  مثلا خواندن صرف به چه درد میخورد ؟ چه فایده ای دارد؟   خواندن نحو به چه درد میخورد ؟ چه فایده ای دارد؟

طلبه نمیداند چه باید یاد بگیرد لذا سردرگم وگیج است  وبا اینکه زحمت زیادی میکشد اما پیشرفت نمیکند

وقتی فایده  مشخص شد  , طلبه میفهمد که چه چیزی را باید یاد بگیرد

فایده صرف : بتوانیم افعال و اسم فاعل و مفعول را تشخیص دهیم و حروف اصلی , باب , مصدر , معلوم یا مجهول بودن , مجرد یا مزید بودن را بفهمیم

فاید نحو:  بتوانیم جملات عربی را

1- ترکیب کنیم 2- ترجمه کنیم  3- عبارت خوانی  4- فهم خود کتاب  5- قدرت حل تمرین ها

اما متأسفانه برخی طلبه ها در این نکات مهم , ضعیف هستند  و تلاش خود را در نکات بیهوده هدر میدهند   و ضعف آنها در این پنج مورد  باعثِ ضعفِ بسیار بسیار زیاد  در درسهاى بعدى میشود

مقدمه دو:اهمیت "صرف" در ترکیب  

در ترکیب , صرف بسیار مهم است  اگر  طلبه  صرف را بلد باشد  و بتواند به راحتى افعال را تشخیص دهد و معنى آنها را بداند و فاعل آنها را تشخیص  دهد , پنجاه درصد راه را رفته است اما متأسفانه برخی  در صرف , ضعیف هستند  و فرق بین فعل و اسم را تشخیص نمیدهند

 

ترکیب چند تذکر

1-  متنی که  میخواهید   ترکیب کنید  خیلی مهم است .  تمارین هدایه یا متن هدایه برای هدایه خوان , خوب است و متن صمدیه برای صمدیه خوان,  خوب است . قسمتهایی را که درس گرفته ترکیب کند

2-    در ترکیب دو نکته بسیار مهم هستند  1- فکر کردن 2- فهم

بدون این دو , ترکیب حتی اگر صحیح هم باشد ارزش ندارد حتی اگر برای ترکیب یک خط    با فکر و فهم , یک ساعت وقت بگذارید ارزش دارد و به مرور زمان پیشرفت میکنید

3-  ترکیب مثل دو چرخه سواری است همانطور که کسی که دو چرخه سواری بلد باشد در هر مکانی میتواند دو چرخه سواری کند  و اگر بلد نباشد همیشه زمین میخورد  اگر کسی ترکیب را یاد بگیرد  هر عبارتی را میتواند ترکیب کند

4-    در ترکیب باید  پله پله حرکت کرد  , کم کم , از آسان به سخت

ابتدا نکات کلی و راحت تر , جمله های اسان تر   مثلا مبتدا و خبر , فعل و فاعل  و بعد کم کم که طلبه پیشرفت کرد آنرا کم کم سخت تر کنیم مثلاعطف بیان بدل , حال , مستثنى,  عطف ها , مرجع ضمیرها و ....

اگر از ابتدا تمام نکات ترکیبی گفته شود طلبه گیج میشود مثل  این است که کسی است که ماشین  سواری بلد نیست را  خلبان هواپیما کنید

5-    ترکیب را باید از تمارین هدایه شروع کرد (در حد هدایه )

توضیح مراحل ترکیب :

مرا حل ترکیب ابتدایی

 

2-       نوشتن  متن

 

4-       جمله ، جمله کردن عبارت( جمله یصح السکوت )

 

 

 

3-       معنا کردن ( در بخش بعدی توضیح میدهیم)

 

6-       ترکیب اجزای هر جمله

5-       تعیین نوع جمله

1-   نوشتن  متن :

    برای کسی که مبتدی است ترکیب از روی کتاب  فایده ندارد حتما باید دو یا سه خطی را که میخواهد   ترکیب کند بنویسد  البته بعد از مدتی که طلبه پیشرفت کرد دیگر نیاز به نوشتن نیست

2-   معنا کردن

  باید  با توجه به معنا جمله را ترکیب کرد   یعنی اگر درمعنا کلمه ای را فاعل می گیریم درترکیب هم باید آن را فاعل بگیریم . ( کیفیت معنی کردن را در بخش بعدی توضیح میدهیم)

البته طلبه مبتدی برخی اوغات نمیتواند ترجمه کند یا به خوبی نمیتواند ترجمه کند  که طبیعی است و به مرور زمان حل میشود در این صورت از استاد کمک بگیرد  . متنی که برای ترکیب انتخاب میشود بسیار مهم است اگر صمدیه یا هدایه باشد که درس گرفته ,این مشکل را ندارد

وباید از ترکیب در ترجمه کمک گرفت وباید از ترجمه در ترکیب کمک گرفت

3-   جمله ، جمله کردن عبارت

     با توجه به معنی باید عبارت را جمله , جمله کرد و هر جمله را جداگانه بنویسد با فاصله مناسب  .اولین قدم در ترکیب همین است و بسیار مهم است

4-   بعد باید نوع جمله را تعیین کرد

 اسمیه(مبتداو خبر یا حروف مشبهه بالفعل) ,  فعلیه( فعل تام یا افعال ناقصه),  شرطیه

5-   ترکیب اجزای جمله

اگر جمله  اسمیه باشد:

1-     اگر بدون حروف مشبهه بالفعل  باشد باید دنبال مبتدا وخبر گشت   الله الصمد

2-    اگر با حروف مشبهه بالفعل  باشد باید دنبال اسم وخبر گشت (اسم منصوب ) انَّ اللهَ علیم خبیر

 اگر جمله  شرطیه  باشد :

        باید بدنبال جمله ی شرط وجواب شرط گشت  ان عفوتَ فمن اولى منک

اگر جمله  فعلیه باشد  :

3-    اگر  فعل لازم و معلوم  باشد  باید دنبال فعل وفاعل گشت   لم یلد

4-    اگر  فعل متعدی  و معلوم  باشد  باید دنبال فعل وفاعل و مفعول گشت  انزلناه

5-       اگر فعل مجهول  باشد  باید دنبال فعل و نایب فاعل گشت قُتِلَ الْإِنْسانُ ما أَکْفَرَهُ [2]

6-      اگر  افعال ناقصه  باشد باید دنبال اسم و خبر گشت  (اسم مرفوع )  إِنَّ جَهَنَّمَ کانَتْ مِرْصاداً[3]

 راه شناخت هر کدام از این مراحل را میگوییم اول: نوشتن

تمیز , مرتب , خوانا , با فاصله , با خودکار, چند رنگ

دوم: معنی کردن (سیأتی) سوم: راه شناخت جمله

1-     هرجمله یک معنای کامل ومعناداری دارد که یصح السکوت است

2-    " کاف تشبیه"  و  " نحو " غالبا خبر برای مبتدا محذوف وجمله ی جداگانه هستند

3-    تمام توابع، عطفهای مفردبرمفرد ،‌موصول وصله وموصوف وصفت وجارومجرور داخل دریک جمله هستند 

مثال : َ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى‏ حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یَتیماً وَ أَسیراً

4-    درعطف جمله برجمله، دوجمله جداگانه ترکیب می شوند .

5-  جمله شرطیه با ادات شرط شروع میشود ادات شرط عبارتند از  ,  ما , مَن , اِن , لو , کلما , اذا  , لما , حیثما , مهما ,  اینما

چهارم: تعیین نوع جمله پنجم: شناخت اجزای جمله  راه شناخت مبتدا

1-    باید ببنیم درجمله در رابطه با "چه کسی" یا "چه چیزی"  صحبت می کنیم همان مبتدا است

2-    همیشه مفرد است

جمله و جارومجرور مبتدا واقع نمیشوند

3-    همیشه معرفه یا نکره ی مسوغه دار است

4-    همیشه همراه خبر است

5-  راه شناخت  مبتدا وخبر این است که بتوانیم به جای هر دوی آنها " این آن است" یا  "این آن کار راانجام می دهد"  بگذاریم.

مثال :   الحمد لله رب العالمین , الحمد مبتدا است

راه شناخت خبر

1-    باید ببنیم درجمله در رابطه با مبتدا چه چیزی , چه نکته ای گفته شده است  همان خبر است  مثلا  الحمد لله رب العالمین , الحمد مبتدا است  و الباقى خبر است

2-    نوع خبر :  مفرد , شبه جمله (ظرف , جارومجرور) جمله (خبر اسمیه فعلیه - شرطیه)

3-    اگر خبر , جمله یا  شبه جمله باشد تمام آن خبر است

4-    اگر خبر مفرد باشد   فقط کلمه اول خبر است ولو که درمعنی همه آن خبر است

5-  راه شناخت  مبتدا وخبر این است که بتوانیم به جای هر دوی آنها " این آن است" یا  "این آن کار راانجام می دهد"  بگذاریم.

مثال :   الحمد لله رب العالمین , الحمد مبتدا است و الباقى خبر است

6-  اگر مبتدا , اسم شرط باشد در خبر ان سه قول است 1- جمله شرط 2- جمله جواب شرط 3- جمله شرط و  جمله جواب شرط   (قول بهتر : قول سوم) َ

مَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا یُشْرِکْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً [4]

7-    اگر مبتدا اسمی باشد که خبر آن جمله شرطیه است در خبر آن سه قول است مثل بالا

راه شناخت فاعل

1-    درجواب "چه کسی" و "چه چیزی"  می آید

2-    کننده ی کار است و یا حالتی قائم به اوست

3-    ضمائرمتصل مرفوعی فاعل هستند همیشه مگر در نواسخ

مثال:  کُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِیئاً بِما أَسْلَفْتُمْ فِی الْأَیَّامِ الْخالِیَةِ[5]

راه شناخت مفعول

1-     درجواب "چه کسی را" و "چه چیزی را"  می آید

2-    ضمائرمتصل منصوبی(که به فعل میچسبند) همیشه  مفعول هستند مگر در نواسخ

مثال : انا انزلناه فى لیلة القدر

راه شناخت جمله شرطیه و جمله شرط و جواب شرط  

1-                جمله شرطیه با ادات شرط شروع میشود ادات شرط عبارتند از  ,  ما , مَن , اِن , لو , کلما , اذا  , لما , حیثما , مهما ,  اینما

2-                شرط و جواب همیشه جمله هستند و اگر مفرد باشند حتما , حذفی صورت گرفته است

3-                خیلی اوغات "ف" بعد از جمله شرط و قبل جواب شرط می اید

4-                در معنی , شرط علتِ جواب است

5-                جواب شرط , هیچگاه بر شرط مقدم نمیشود و اگر در ظاهر مقدم شود , اسم انرا دلیل بر "جواب شرط " مینامند و جواب شرط محذوف است

مثال:  إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمنِ مِنْکَ  إِنْ کُنْتَ تَقِیًّا[6]

6-                هرگاه قبل از" الا"  واو بیاید اصل آن در "و ان لا " بوده است "ان" شرطیه است وجمله ی شرط محذوف است    

مثال:  الاسم ان وضع لشى بعینه فمعرفة و الا[7]فنکرة

مثال : إِذا تُتْلى‏ عَلَیْهِ آیاتُنا قالَ أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ[8]

راه شناخت متعلق جار و مجرور

1-    حرف جر زاید و شبه زاید متعلق نمیخواهد

2-    متعلق در چهار جا (خبر , صفت , صله , حال ) وجوبا محذوف است

3-    متعلق , غالبا فعل یا شبه فعل[9]است

4-    متعلق غالبا قبل از جار و مجرور است اما گاهی بعد ان می اید

5-    جار و مجرور در معنی , مثل مفعول برای متعلق  است لذا با توجه به معنی باید انرا شناخت مثلا " مستحب است رفتن به مسجد با جماعت برای نماز خواندن" در این مثال "با مسجد " جار و مجرور است و متعلق به خواندن است

6-    جار ومجرور را کنار متعلق میگذاریم اگر معنی داد متعلق همان است

7-    تا میتوان متعلق را مذکور گرفت نباید محذوف گرفت

8-    جمله ای  که با جار و مجرور شروع شد اگر بعد  آن اسم بیاید غالبا آن اسم "مبتدا"  و  جار ومجرور "خبر" هستند و اگر فعل بیاید متعلق جار و مجرور است

9-    اقسام حروف جر

  • ·        زائد  :  عمل میکند اما   معنی ندارد و  متعلق  نمیخواهد
  • ·        شبه زائد : عمل میکند اما   معنی دارد و  متعلق  نمیخواهد
  • ·        اصلی : عمل میکند اما   معنی دارد و  متعلق  میخواهد

مثال: یُوفُونَ بِالنَّذْرِ[10]

راه شناخت صفت

1-     کلماتی که  درترجمه ی آنها  "کسره" ِ یا "ای"  می گیرند یا مضاف هستند یا موصوف

2-     کلماتی که بین موصوف و صفت در ترجمه      " که " می اید

3-     بتوانیم اخر ان" است" بگذاریم

4-     تبعیت در اعراب و تذکیر و تانیث و مفرد یا  جمع 

5-     جمله ها بعد نکرات,صفت هستند و بعد  معارف حال هستند

مثال : یَخافُونَ یَوْماً کانَ شَرُّهُ مُسْتَطیراً[11]

 

6-     ضمیر وفعل و اسم موصول ، اسم استفهام ،اسم شرط  هیچگاه موصوف واقع نمی شود

مثال : فَذلِکَ یَوْمَئِذٍ یَوْمٌ  عَسِیرٌ [12]

راه شناخت مضاف و مضاف الیه

1-    کلماتی که  درترجمه ی آنها  "کسره" ِ یا "اِی"  می گیرند یا مضاف هستند یا موصوف مثل  غلامِ زید

2-    مضاف  هیچگاه   تنوین یا نون تثنیه و جمع نمیکیرد

3-    مضاف در اضافه معنوى هیچگاه «ال »نمی گیرد

4-    مضاف  دراضافه لفظی   هیچگاه «ال »نمی گیرد مگر درسه مورد 1-  مضاف الیه هم "ال" داشته باشد 2- مضاف الیه به اسمى که "ال" دارد اضافه شود  3-  مضاف مثنى یا جمع مذکر سالم  باشد 

5-     آخر آن " است" بگذاریم معنی نمی دهد

6-    اسم اشاره ی وضمیر وفعل و اسم موصول ، اسم استفهام ،اسم شرط به استثناء «اَیُ» هیچگاه مضاف واقع نمی شود

7-    شرایط معرفه شدن مضاف : 1- مضاف  الیه معرفه باشد 2- اضافه معنوی باشد

8-    غیر , مع , حیث , بعد , قبل , اذا , عند ,  همیشه مضاف هستند

9-    "عند"  همیشه ظرف ومفعول فیه است ومابعدش مضاف الیه است

10-ضمایر متصل مجروری ا گر به اسم بچسبند مضاف الیه هستند

َمثال:  أَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ بِشِمالِهِ فَیَقُولُ یا لَیْتَنِی لَمْ أُوتَ کِتابِیَهْ[13]

راه شناخت محکی

1-     درترجمه آن خودش می آید نه معنی آن

مثال  ضَرَبَ  فعلٌ                   ضَرَبَ, فعل است

2-    کلمات محکی ,  درحکم مفرد هستند

3-     لفظ ,  حکایت شده ,  معنی مقصود نیست

مثال  ضَرَبَ  فعلٌ                       اگر در ترجمه آن بگویید " زد آن مرد, فعل است " غلط است نباید "ضَرَبَ " را ترجمه کنید باید خودش را  بگویید "ضَرَبَ, فعل است"

راه شناخت جمله صله

1-     بعد موصول شروع میشود

2-     محل اعرابی ندارد

3-     "من" و" ما"  از حروف موصول  هستند

4-     در ترجمه " ما" موصوله  , میتوان "آنچه" گذاشت

مثال : یَعْلَمُ ما فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ یَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ وَ اللَّهُ عَلِیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ[14]

5-     در ترجمه " من" موصوله  , میتوان " افرادى که ,  کَسِى که" گذاشت

 مثال : هُمُ الَّذِینَ یَقُولُونَ لا تُنْفِقُوا عَلى‏ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى یَنْفَضُّوا[15]

اقسام عطف

1-    مفرد برمفرد

مثال :  إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْح

2-    جمله برجمله

مثال: فَذلِکَ الَّذِی یَدُعُّ الْیَتِیمَ وَ لا یَحُضُّ عَلى‏ طَعامِ الْمِسْکِینِ[16]

3-    چند مفرد برمفرد

مثال : رأیتُ حَسَناً جالساً  و  حُسِیناً قائماً

راه شناخت عطف 

1-    حرف عطف باید باشد  مثل (  و  ,  ف  ,  ثم  , بل  , لا )

2-    بتوان معطوف را جای معطوف علیه گذاشت

3-  اگر چند حرف عطف پشت هم امدند ابتدا طبق معنی معطوف و معطوف علیه را میشناسیم و اگر نشد  در مرحله بعد اکر حرف عطف ,  "ف " یا "ثم" بود هر کد ام عطف بر قبلی است و اگر "و" بود عطف بر اولی است

4-    اگر بعد حرف عطف فعل امد , عطف جمله بر جمله است

راه شناخت ترکیب اسم بعد از "اسم اشاره"**

اسم بعد از اسم اشاره :

  • ·        اگر مشار الیه باشد[17] و جامد باشد : بدل یا عطف بیان است
  • ·        اگر مشار الیه باشد و مشتق  باشد : صفت است
  • ·        اگر مشار الیه نباشد : ترکیب ان حسب عوامل است  

راه شناخت مستثنى: **

1-    ادات استثنا  : الا, غیر , لیس , لایکون, خلا , عدا, حاشا , سوى ,ماخلا,ماعدا,ماسوى,لاسیما

2-    مهمترین و  پرکاربردترین ادات استثنا "الا " است

3-    هر وقت در کلام یکی از ادات استثنا آمد باید دنبال مستثنى گشت 

4-  هرگاه قبل از" الا"  واو بیاید ادات استثنا نیست بلکه اصل آن در "و اِن لا " بوده است "ان" شرطیه است وجمله ی شرط محذوف است  

راه شناخت حال: **

1-    در ترجمه آن میتوان "درحالیکه"  گذاشت

2-    حال غالبا , نکره ومشتق است

3-    حال همیشه منصوب است

4-    حال اگر جمله باشد گاهى اوغات بر سر آن "واو"  می آید

راه شناخت بدل:ِ**

 

راه شناخت عطف بیان: **

 

اقسام "لا "

نافیه ,مشبهه ,عاطفه ,نفی جنس, جوابیه

ملحقات :

1-&n

/ 5 نظر / 3538 بازدید
آرش

با سلام خدمت نویسنده محترم مطلب. خیلی ممنونم استفاده زیادی بردم.

منجی

خیلی عالی بود فقط درمورد بدل چیزی ننوشتید

یعقوب

یه مقداریش رو خوندم خوب بود...دانلود کردم برم خونه بخونم[خداحافظ]

سیب سرخ

با سلام. برای سطح بالاتر از مبتدی هم چنین آموزش جامع و کوتاهی وجود داره؟ متشکرم. یا علی.

بنده خدا

سلام علیکم خدا به شما خیر دنیا و آخرت بدهد بسیار کاربردی است