::: مبحث اسم :::

«مبحث اسم »

1- تعریف:             کلمه ای است که به خودی خود دارای معنایی مستقل و در نخستین کاربرد خود، با هیچ یک از زمانهای سه گانه، همراه نبوده است.          مانند : علی ، بحر ، ناصر ، شریف و....

2- اقسام اسم با توجه به حروف اصلی آن :

–                                                  ثلاثی  مجرد:      فُلسْ                         ثلاثی مزید:    إسلام

–                                                  رباعی  مجرد:    جعفر                        رباعی مزید:  عُنقُود

–                                                  خماسی  مجرد:   سَفَرْجَلْ         خماسی مزید:  سَلْسَبیل

الف : اسم ثلاثی مجرد و وزنهای آنها:

•                           اسم ثلاثی مجرد دارای ده ساخت و وزن است بدین گونه :

فَلس ،   بروزن "فَعل"            عِنَب ، بروزن  "فِعَل"      فَرَس ،  بروزن "فَعَل"       إِبِل ، بروزن  " فِعِل"

کَتِف ،  بروزن "فَعِل"      قُفْل ، بروزن  "فُعْل"              عَضُد ، بروزن " فَعُل"           صُرَد ، بروزن "فُعَل"

حِبْر   ،  بروزن "فِعْل"             عُنُق ، بروزن  "فُعُل"

•                           اسم ثلاثی دارای وزنهای مزید فیه بسیاریست ، مانند :

أفْکَل ، أَجْدَل ، أَبیَض ، أَسْوَد ، إصبَع ، إسلام، إسنام ،  إِصلِیت ، أُسلُوب ، أُخْدُود ، الإِدْرَوْن...

   کمترین حروف اصلی اسم مُتَمَکِّن (مُعْرَب) ، سه حرف است از اسمهای معربی که کمتر از سه حرف داشته باشند، بی گمان ، حرفی حذف شده است. بر همین بنیاد است که گفته اند اصل اسمهای: "یَد" ، "دَم" و "أَخ" ، "یَدَی"، "دَمَو" و " أَخَو" بوده است.

ب) اسمهای رباعی مجرد و وزنهای آن:   رباعی مجرد دارای پنج وزن مشهور است.

1- فَعْلَلَ : جَعْفَرَ ، سَهْلَبْ             2- فُعْلُل : بُرْثُن ، کُنْدُر             3- فِعْلِل : زِبْرِج ، حِفْرِد

4-  فِعَلّ: قِمَطْر، فِطَحْل            5- فِعْلَل : دِرْهَم ، قِلْعَم

وزنهای رباعی مزید ، به فراوانی وزنهای ثلاثی مزید نیست، ولی با این همه ، وزنهای آن ، کم نیست.

چند نمونه از وزنهای رباعی مزید :

فَدَوْکَس ، بر وزن    " فَعَوْلَل "  .           عُنْقُوْد ، بر  وزن    " فُعْلُوْل " .    بَلَهْوَر ، بر  وزن    " فَعَلْوَل " .   

زَوَجُوْن، بر وزن   "  فَعَلُوْل " .                 فِردَوْس ،  بر  وزن " فِعْلَوْل " .

ج : اسم  خُماسی مُجَرّد و وزنهای آن :    اسم خماسی در چهار وزن زیر،آمده است :

سَفَرْجَل ، شَمَرْدَل ، بر وزن " فَعَلَّلٌ ".               قِرْطَعب ، جِرْدَحل ، بر وزن "فِعلَلٌّ".           

جَحْمَرِش ، قَهْبَلِسٌ ، بروزن  "فَعْلَلِلٌ "             . خُزَعْبِلٌ ، قُذَعمِلٌ، بر وزن " فُعَلِّلٌ"

·   این وزن، در معنی اسمی نیامده و تنها در معنی صفات به کار رفته است

 

وزنهای اسمهای خماسی مزید اندک است :

سَلْسَبِیل ، عَنْدَلِیب ،بر وزن  " فَعْلَلِیل ".   خُزَعْبِیل ، قُذَعْمِیل ،بر وزن " فُعَلِّیل ”.   عَضْرَفُوط ، قَرْطَبُوس ، بر وزن " فَعْلْلُول”.

برای سهولت در تشخیص نوع اسم باید گفت که میزان سنجش اسم، همان« ف ع ل» است که به کمک این قالب وزن وحروف اصلی و زاید اسماء شناخته می شود که با این شیوه نیازی به حفظ کردن تمام وزنها نیست.

سَلاسِل¬  فَعالل ¬ رباعی مزید                       إنسان ¬ إفعال  ¬  ثلاثی مزید

زُنْبوُر ¬ فُعْلُول  ¬ رباعی مزید                      قَرْطَبُوس ¬  فَعْلَلُول ¬ خماسی مزید

·   تکرار لام الفعل جزء حروف اصلی محسوب می شود. مانند:  خُزَعبِل ¬ فُعَلِّل که لام الفعل سه بار تکرار شد و جزء حروف اصلی است بنابراین این اسم خماسی مجرد است، یا شَهْرَب ¬ فَعْلَل، لام الفعل دو بار تکرار شد پس این اسم رباعی مجرد است.

3- تقسیم دیگر برای اسم:     - متصرف     - غیر متصرف

اسم متصرف: اسمی است که در شکلهای مثنی ، جمع ، مُصغَّر، منسوب و ... به کار می رود: کتاب، کتابان ، کُتُب ، کُتَیِّب ، کتابِیّ.

اسم غیرمتصرف:  اسمی است که همواره در یک شکل به کار رود:  اِذ، إذا ، مَن ، مَا

4- تقسیم اسم، متصرف:     - جامد        - مشتق

جامد     - مصدری:             (ریشه فعلی داشته باشد) مانند: قِراءَة، جلوس، کتاب و....

جامد     - غیر مصدری :      (ریشه فعلی نداشته باشد)   مانند: رَجُل ، دِرهَم

مشتق : اسمی است که از فعل گرفته شده باشد. مانند : عالم، شریف، أفضَل

  مصدر مجرد دو نوع است:     1- ثلاثی مجرد                           2- رباعی مجرد

1- ثلاثی مجرد: عَدْل ، نَصْر، قَوْل

·         به جز مصدر  ثلاثی مجرد که دارای وزنهای گوناگون و بسیار است، همه مصادر دیگر، قیاسی هستند.

مصادر ثلاثی مجرد:             چنانکه یاد شد، مصادر افعال ثلاثی مجرد، دارای وزنهای بسیار است.   در زیر تعدادی از آنها دیده می شود.

« نَصْر، عِلْم، شُغل، رَحمَة، نِشْدَة، قُدْرَة، دَعْوَی، ذِکْری، بُشری، لَیّان، حِرمان، غُفران، خَفَقَان، طَلَب ، خَنِق ، صِغَر، هُدًی ، غَلَبَة، سَرِقَة،  ذَهاب، إیاب،  سُعَال، زَهادَة ، دِرایة ....»

·         برخی از مصادر ثلاثی مجرد بر وزن "مفعول" و تعدادی نیز بر وزن "فاعِلَة"  آمده است.

« مَیْسُور(آسانی) مَعْسُور (دشواری)             عافِیة   عاقِبَة»

   - بیشتر وزن های مصادر پیشین سماعی هستند. ولی از آن میان،  وزن های زیر را می توان به قیاس به کار برد .

 « فِعَالَة، فَعَلان، فُعَال، فَعِیل، فُعْلَة، فِعال، فُعُولَة، فَعَالَة، فَعَل، فَعْل »

1- هر گاه مصدر به معنی حرفه و شغل باشد بر وزن " فِعالَة" خواهد بود:      زِراعَة ، تِجارة ، حِیاکة ( بافتن ).

2- در صورتی که به معنی پریشانی و نا آرامی باشد، وزن آن "فَعَلَان" خواهد بود:    مانند: غَلَیان، دَوَران، جَوَلان و خَفَقَان.

3- مصدری که در معنی صوت و آهنگ به کار رود، بر وزن "فُعال"  یا " فَعِیل”  خواهد بود. مانند: نُعاب ، صُراخ، طَنین و صَهِیل.

4- چنانچه به رنگی دلالت کند، بروزن"فُعْلَة" خواهد آمد. مانند: حُمْرَة ، زُرْقَة.

5- در صورتی که دارای معنی امتناع و نپذیرفتن باشد، بر وزن فِعَال  خواهد بود. مانند: نِفَار، إِباء، و جِماح .

6- مصدری که در معنی " درد " آمده باشد،  وزن آن " فُعَال" خواهد بود.  مانند:  زُکام ، و دُوار.

7- چنانچه به معنی راه رفتن باشد، بروزن " فَعیل" می آید.  مانند: رَحِیل ، ذَمِیل  و  رَسِیم.

8- وزن مصدر از فعل ماضی "فَعُلَ" به ضمّ عین ، فُعُولة یا فَعَالَة و یا فَعَل است. مانند: جَزُلَ  جَزَالَةً ، سَهُلَسُهُولَةً و  کَرُمَ  کَرَمَاً .

9- وزن مصدر "فَعِلَ" لازم "فَعَل" است. مانند: فَرِحَ  فَرَحاً  عَطِشَ  عَطَشاً، وَجِعَ  وَجَعاً.

10- مصدر " فَعَلَ " لازم ، بر وزن " فُعُول " آمده است: مانند:  جَلَسَ جُلُوساً  و  حَضَرَ حُضُوراً.

11- وزن مصدر دو فعل "فَعَلَ و فَعِلَ" مُتَعدی ، به ترتیب ، به فتح و کسرعین ، "فَعْل" است: کَسَبَ  کَسْبا،  فَهِمَ  فَهْماً  و  حَمِدَ  حَمْداً.

مصدر های رباعی مجرد:

   فعل رباعی مجرد دارای دو مصدر است:   " فَعْلَلَة" و "فِعْلَال"

·         وزن مصدر دوم، تنها در فعلهای مضاعف رباعی، قیاسی و در غیر مضاعف، سماعی است.   مانند:

   زَلزَلَ  زَلزَلَةً یا زِلزالاً   ،        وَسوَسَ وَسوَسَةً یا وِسْوَاساً   ،             دَحْرَجَ  دَحرَجَةً  یا دِحراجاً   ،        تَرجَمَ  تَرجَمَةً.

مصادر ثلاثی مزید:

أَفعَلَ ¬  إِفعال ( اَکرم – اِکرام )                                  فَعَّل  ¬  تفعیل و تَفعِلَة (کرّمَ – تکریم و تکرِمْة)

فاعل ¬ مفاعَلَة و فِعال (قاتل – مقاتَلة و قِتال )                 تَفَعَّلَ¬  تَفَعُّل  (تَقَدَّمَ – تَقَدُّم )

تَفاعَل¬  تَفاعُل (تشارکَ – تَشارُک)                             إفتَعَل¬  إفتعال (إنتَصَر – إنتِصار)

إنفَعَل ¬ إنفعال  (إنطَلَق – إنطِلاق)                              إفعَلَّ ¬ اِفعِلال  ( إحمَرّ – إحْمِرار)

اِستفعَل¬  استفعال ( إستَلزَم – إستلزام)                          إفعالَّ  ¬ اِفعیلال ( اِحمارّ – اِ حمیرار)

إفعَوعَلَ¬  إفعیعال (إحْدَودَبَ – اِحدِیداب)

مصدرهای رباعی مزید، در سه وزن زیر آمده است:

تَدَحرَجَ    تَدَحرُجاً                  تَفَعلَلَ       تَفَعلُلاً

إحرَنجَمَ   احرِنجَاماً                إِفعَنلَلَ     افِعْنلاَلاً

إِقشَعَرَّ     اقشِعراَراً                إِفعَلَلَّ      افعِلاَّلاً

·     مصدر فعل مجهول، همان مصدر فعل معلوم است، یعنی با دگرگونی شکل فعل از معلوم به مجهول،هیچ تغییری در مصدر آن، روی نمی دهد. مانند :          نُصِرَ نَصراً .            أُنذِرَ  إِنذَراً .             کُرِّمَ  تَکرِیماً .....

مصدر میمی و ساختمان آن: مصدر میمی مصدری است که در معنی با مصدر عادی فرقی ندارد. با افزودن «میم» به آغاز فعل، مصدر میمی به دست می آید. مصدر میمی از فعل ثلاثی مجرد، بروزن "مَفعَل " می آید: مَأَخذ ، مَشْرَب ، مَقْتَل ، مَرْمَی .

·     اگر فعل، مثال واوی و محذوف الفاء، در مضارع باشد، مصدر میمی بر وزن "مَفعِل" خواهد بود.    

                               وَثِق  ¬ یَثِقُ  ¬ مَوْثِق        وَعَد ¬ یَعِدُ  ¬ مَوْعِد

·    وزن مصدر میمی از فعل غیر سه حرفی، وزن اسم مفعول همان فعل است. مانند: مُکتَسَب ، مُستَخرَج

مصدر صناعی یا جعلی: اسمی است با " یاء" مشدّد و نسبت، که به آخر آن ، تاء تانیث پیوسته و دارای معنی مصدری باشد.

عالمیَّة،مَعذوریَّت، أعلَمیَّة، إنسانیَّة، عثمانیَّة، اسنادیَّة، مَصدَریَّة.

·    مصدرجعلی که خود نوعی صفت است، هیچ گاه با موصوف خود، همراه نیست.

اسم مصدر: اسم مصدر اسمی است که معنی مصدر دارد ولی حروف آن در لفظ یا در تقدیر، از حروف فعلش کمتر است .

 مانند:       أَیْسَرَ یُسْراً .                أَعْطَی   عَطَاءً .                    تَکَلَّم   کَلامَاً.

·     واژه های   " یُسر ، عَطَاء ، و کَلام". اسم مصدر فعلهای بالا هستند، نه مصدر آنها. زیرا دو کلمه نخستین، خالی از همزه باب إفعال اند و "کلام " نیز "تاء" تَفَعُّل را ندارد .

مصدر "مَرّة " : اسم مَرّة، مصدریست بر وزن «فَعْلَة» و به معنی یک بار انجام گرفتن فعل، مانند : نَظَرْتُ إِلَیهِ نَظْرَةً ، و أَخَذْتُ أَخْذَةً

مصدر " نَوْع" : اسم نوع ، مصدریست بر وزن «فِعْلَة» نمایانگر هیأت و نوع فعل، مانند : هَجَمَ إِلَیَّ هِجمَةً، و خَبَرتُهُ خِبْرَةَ الحَکیمِ.

·      وزن مَرّة از فعل ثلاثی مجرد ، "فَعْلَة" و وزن نَوع یا هَیأت، " فِعلَة" است . مانند: "ضَرْبَة" و " مِشْیَة.

·      مصدر "مَرّة " و "نوع" از فعل بیش ازسه حرفی، بر وزن مصدر آن فعل ، همراه با تاء تأنیت به کار می رود  

إستَعمَعتُ إستماعةً ، إلتفَتَت إلیَّ إلتفاتَةَ الظَّبی

·         چنانچه مصدر ، خود دارای "تاء" باشد در حالت مرّة و نوع ، باید قالبی را برگزینند که نمایانگر مَرّة یا نوع باشد

رَحِمْتُهُ رَحْمَةً واحِدةً.         تَرجَمَ المُترجِمُ النصّ ترجمْةً قَیِّمةً.

موصوف و صفت :

اسم موصوف : هر اسمی را گویند که انسان، جانور، شئ یا معنایی را با آن بنامند. مانند: احمد، فَرَس، کتاب، إحسان .

صفت: کلمه ای است که معنی موصوف را روشن می گرداند. مانند: فاضل، صغیر، متکبّر، أعلَم

·     همه اسمهای جامد، موصوفند. از میان اسمهای مشتق اسم زمان،  مکان، و اسم آلت موصوف و بقیه صفتند .

·    سه گونه از اسمهای جامد ، ملحق به صفتند:

1-                        اسم منسوب، مانند: بَصْرِیّ ، کُوفِیّ ، نَحْویّ .... .

2-                        اسم جامدی که در معنی مشتق به کار رود مانند: "رَأَیْتُ قائِداً أسداً و حَمَلاً " و "أی شُجاعاً و وَدِیعاً". در این نمونه دو لفظ "أَسَد و حَمَل " به ظاهر جامدند، ولی در معنایی که به کار رفته اند، یعنی شُجاع (دلیر) و وَدِیع (آرام)، مشتقند.

3-                        شمار اندکی از مصدرهای غیر میمی ، به گونه یی سَماعی، به جای صفت می نشینند. مانند: ثِقَة، عَدْل، رِضَیً.

اسمهای مشتق :

1- اسم فاعل     2- اسم مفعول    3- صفت مشبهه   4- صیغه مبالغه   5- اسم تفصیل   6- اسم زمان   7- اسم مکان   8- اسم آلت.

اسم فاعل :

از فعل ثلاثی مجرد بر وزن فاعل می آید:            مانند: ذاهب، ناصِر، واثِق، بائِع، داعٍ (= الدّاعی)

از فعل غیر ثلاثی مجرد بر وزن فعل مضارع معلوم به کار می رود . به جای حرف مضارع میم مضموم می آید و حرف ما قبل آخر پیوسته مکسور است . مانند :   یُحْسِنُ  ¬ مُحْسِن                     یُسَافِرُ  ¬ مُسافِر                   یَسْتَقِیم ¬ مُستَقِیم

·     اسم فاعل از معتل العین (أجوف) در پذیرفتن یا نپذیرفتن اعلال ، تابع فعل مضارع خود است .

یُقیمُ  ¬ مُقیم ،                یَختَارُ  ¬ مختار ،           یُقَوِّمُ  ¬ مُقَوِّم ،                یُداوِمُ  ¬ مُداوِم.

·     در فعل ثلاثی مجرد اجوف، حرف علّه قلب به همزه می شود.     یَبِیعُ  ¬ بائع                      یَقُولُ  ¬ قائل  

    

·     اسم فاعل از فعل ناقص در صورتی که بدون "الـ" و "اضافه" به کار رود ، حرف علّه حذف می شود.

   یَرمِی  ¬ رامٍ (الرّامی )              یَدْعُو  ¬ داعٍ (الداعی )          یَتَقَاضَی  ¬ متقاضٍ (المتقاضِی)

 

اسم مفعول :

   اسم مفعول از فعل مضارع مجهول بنا می گردد، از ثلاثی مجرد بر وزن مفعول و از غیر ثلاثی مجرد، بر وزن مضارع مجهول می آید، بدین گونه که حرف مضارع به "میم" مضموم بدل می گردد.

   یُکْتَبُ ¬ مکتوب                    یُعلَمُ  ¬ معلوم            یُحَارَب  ¬ مُحارَب                 مَسُتَغْفَر ،  مُتَرْجَم.

-          ساختمان اسم مفعول از فعل أَجوَف :

در اسم مفعول از اجوف ، پس از نقل حرکت عین الفعل به حرف پیش از آن ، واو مفعول حذف می گردد . مانند:   "مَصُونٌ" و "مَقُولٌ" که در اصل، "مَصْووُن” و "مَقْوُول" بوده اند. حرکت ضَمّه "واو" به دو حرف "ص”. "ق" نقل و سپس واو دوم حذف گردیده است.

در اجوف یایی ، ضمّه پیش از یاء به مناسبت حرف یاء بدل به کسره می گردد. مانند:  "مَبِیعٌ" و "مَدِینٌ" که در اصل، "مَبْیُوع" و " مَدْیُونٌ " بوده اند. حرکت ضمه به سبب سنگینی آن بر یاء به حرف پیش از آن نقل گردیده وسپس(واو) مفعول به التقاء ساکنین، حذف شده است .

-          ساختمان اسم مفعول از فعل ناقص :

   در اسم مفعول از ناقص یابی، نخست، واو مفعول قلب به یاء و سپس در یاء دوم ، ادغام می گردد. مانند : "مَرِمیٌّ" که در اصل ، "مَرمُویٌ" بوده است. واو ساکن پیش از یاء قلب به یاء و پس از آن ، در یاء ادغام گردید و به صورت "مَرْمُیّ" در آمد. سپس ضمه حرف میم، به مناسبت وجود یاء بدل به کسره گشت و ” مَرْمِیّ " شد .

•         در اسم مفعول از ناقص واوی ، جز ادغام ، کار دیگری انجام نمی گیرد.  مانند: "مَغْزُوٌّ" که در اصل ، " مَغزُووٌ" بوده است .

•     در اسم مفعول از مهموزاللام، بهتر آنست که همزه،  قلب به واو و در واو، ادغام شود. مانند "مَبْدُوٌّ" اصل آن " مَبْدُوءٌ " بوده است.

•      دو صیغه: "فَعُول " و " فَعِیل " در اسم فاعل و مفعول ، مشترکند. گاهی آن دو ساخت، به معنی فاعل و زمانی به معنی مفعول به کار رفته است.  در معنی فاعل. مانند: "صَبُور" و " نَصِیر”.   در معنی مفعول. مانند: " رَسُول " و " جَرِیح ".

•      ساخت اسم مفعول، گاهی در معنی مصدر به کار می رود، مانند:  "مَجلُود" "مَعقُول" ، "مَنقُول " ، "مَخلُوف" ، "مَعسُور" ، "مَجهُول " و " مَیْسُور" که در معنی "جَلْد، عَقْل، نَقْل ، خَلْف ، عُسْر ، جُهْد و یُسْر” آمده اند.

•      گاهی اسم فاعل و مفعول در ظاهر به یک شکل به کار می روند ولی در تقدیر با هم متفاوتند.(مضاعف و اجوف)

اسم فاعل                     اسم مفعول

محابِب                        محابَب  ¬   محابّ (ادغام)

مُختَیِر                         مُختَیَر     ¬ مُختار (اعلال)

مُضطرِر                      مُضطَرَر  ¬ مُضطَرّ (ادغام)

-       ساختهای اسم فاعل و مفعول : هر یک از اسم فاعل و مفعول ، دارای شش صیغه است، سه مذکر و سه مونث.

   صرف اسم فاعل از فعل " نَصَرَ" و " إرتَضَی "

   مذکر:         - ناصِرٌ         ناصِرانِ            ناصِرُونَ               - مُرتَضٍ       مُرتَضِیانِ          مُرتَضُونَ

   مونث:        - ناصِرَةٌ         ناصِرَتانِ           ناصِراتٌ              - مُدْتَضیَةٌ       مُرتَضِیَتانِ         مُرتَضِیَاتٌ

 

صرف اسم مفعول از دو فعل بالا:

مذکر:       مَنصُورٌ          مَنصُورانِ         مَنصُوروُنَ                 مُرتَضیً         مُرتَضَیانِ          مَرتَضَوْنَ

مونث:        مَنصُورةٌ        مَنصُورتانِ         مَنصُوراتٌ                 مُرْتَضَاةٌ         مُرْتَضَتانِ          مُرتَضَیَاتٌ

این ساخت ها برای متکلم، مخاطب و غایب، یکسان به کار برده می شوند.

صفت مشبهه

صفت مشبهه ساختی است که از فعل لازم به دست می آید و نشان دهنده معنی یا صفتی ثابت در موصوف خود است. مانند: "شَرِیف"، " جَبان" و " ذَلُول".

منظور از پایداری و همیشگی صفت در موصوف،  مقید نبودن آن،  به زمانی خاص است. بنابراین هر اسم صفتی که از فعل ثلاثی مجرد مشتق گشته و دارای معنی ثبات باشد، ولی بر وزن اسم فاعل نباشد  بی گمان صفت مشبهه است این خود، نشان روشن و فراگیریست برای صفت مشبهه.

هر ساختی از اسم فاعل و مفعول که از معنی حدوث (نو به نوشدن و ناپایداری) برخوردارنباشد، نیز صفت مشبهه است. مانند: "طاهِرُ القَلبِ " ، " مُعتَدِل القامَةِ" و " مَحمُود المَقاصِدِ".

   صفت مشبهه در ثلاثی مجرد، بیشتر از دو وزن "فَعِل" لازم و " فَعُلَ" آمده است .

از " فَعِلَ " لازم و " فَعُلَ" مانند :

ماضی                    مضارع                صفت مشبهه

فَرِحَ                       یَفرَحُ                         فَرِح

شَبِعَ                        یَشبَعُ                        شَبعَان

کَرُم                        یَکرُمُ                        کریم

جَبُنَ                        یَجبُنُ                       جَبان

بَطُلَ                        یَبطُلُ                        بَطَل

گاهی به ندرت ، از "فَعَلَ" صفت مشبهه بنا می گردد. مانند : " أقطَع " ، " أجذَم" ، " أشیَب " به ترتیب از فعلهای : قَطَعَ   یَقْطَعُ  (در معنی لازم فعل) ، جَذَمَ یَجذِمُ ، شاب یَشیِبُ .

وزن قیاسی صفت مشبهه از فعل ثلاثی مجرد :    هر گاه فعل ثلاثی مجرد، دارای معنی: رنگ، عیب یا زیور باشد، صفت مشبهه آن، به گونه یی قیاسی، بروزن "أَفعَل" و مؤنث آن، بر وزن " فَعلاء" خواهد بود. مانند :

" أَحمَر حَمراء ،   أَسوَد  سَوداء "           ( برای رنگ ).         " أعرَج عَرجاء ،  أَعْوَر    عَوراء"         ( برای عیب).

" أَحوَر حَوْراء  ،  أَتْجل     تَجلاء"         (صفاتی که به منزله زینت طبیعی هستند).

وزن های مشهور صفت مشبهه عبارتند از:       " فَعل: صَعب " ،  " فُعل: صُلْب " ، "فَعَال: جَبان "، "فُعَال: شُجَاع" ، " فَعِیل: شَرِیف" ، " فَعلان: غَضبان" ، "فُعلان: عُریان" ، "فَعِل: خَشِن” و " فَیْعِل:  سَیِّد ".

   وزن " فَیعِل" تنها از فعل اجوف می آید ، مانند قیِّم، مَیِّتْ (از اجوف واوی) که در اصل ("قَیْوِم و مَیْوِت")
 بوده اند و ضَیِّق و طَیِّب (از اجوف یایی) که در اصل "ضَیْیِق" و "طَیْیِب" بوده اند.

صفت مشبهه از فعل بیش از سه حرفی : به طور ق

/ 2 نظر / 1721 بازدید
pourya rostami

آقا دست شما درد نکنه گل کاشتین گل خیلی ممنون ... موفق باشین

کیانا

سلام ممنون و خسته نباشید